- مقدّمه 1
- اشاره 5
- چند سؤال مهم درباره خمس 5
- 1. آیا خمس در قرآن مجید اختصاص به غنایم جنگی دارد؟ 5
- غنیمت در عرف 7
- غنیمت در لغت 7
- غنیمت در لسان مفسّران 8
- 2. آیا خمس در روایات منحصر به غنایم جنگی است؟ 10
- 3. آیا خمس در زمان غیبت امام زمان علیه السلام بخشیده شده است؟ 12
- 4. آیا خمس در صدر اسلام از مردم گرفته میشد؟ 16
- 5. آیا قرار دادن خمس برای سادات، تبعیض است؟ 19
- رساله احکام خمس 23
- اشاره 23
- خمس بر چه کسانی واجب است؟ 24
- احکام خمس 24
- مؤونه و هزینههای سال 26
- نحوه پرداخت خمس 29
- تصرّف در مال غیرمخمّس 32
- مصرف خمس 35
- اشاره 35
- سهم امام علیه السلام 36
- سهم سادات 39
- روشهای اثبات سیادت 43
- سال خمسی 45
- موارد مشمول خمس 48
- 1. منافع کسب و کار 48
- اشاره 48
- اشاره 48
- سرمایه 49
- پس انداز و سپرده بانکها 51
- زراعت و باغداری و اشجار 54
- وسیله نقلیه و خودرو 55
- اجناس و کالاها و وسایل 57
- زمین و ملک و باغ (مستغلّات) 63
- احشام و حیوانات 67
- قرض و وام 69
- جهیزیّه 71
- بخشش، هدیه و جایزه 73
- حقوق و مزایا 76
- ارث 77
- وقف 78
- دیه 79
- مهریه 79
- حج و زیارت 79
- سکه، طلا و اشیای زینتی 80
- 2. معدن 82
- سایر موارد مشمول خمس 82
- 3. گنج 84
- 4. مال حلال مخلوط به حرام 86
- 5. جواهراتی که با غوّاصی به دست میآید 88
- 6. غنایم جنگی 90
- 7. زمینی که کافر ذمّی از مسلمان میخرد 91
- تعامل با کسانی که اهل خمس نیستند 93
- مسائل متفرقه 93
- خمس میّت 97
چهار پنجم آن مال توست و خمس آن مال ماست.(1)
امّا این سؤال باقی ماند که آیا در عصر پیغمبر صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام غیر از غنایم جنگی و معادن و گنجها و جواهرات دریا (از درآمدهای کسب و کار) نیز خمس گرفته شده است یا نه؟
در پاسخ میگوییم: اسناد تاریخی روشنی در این زمینه به دست ما نیامده است، ولی این موضوع هیچ گونه اشکالی در زمینه این حکم ایجاد نمیکند.
زیرا همان طور که ذکر کردیم گرفتن و بخشیدن این مالیات اسلامی در اختیار حکومت اسلامی است؛ هنگامی که حکومت خود را بینیاز و یا مردم را در زحمت ببیند میتواند آن را ببخشد ولی هنگامی که خود نیاز داشته باشد و در مردم توانایی آن را ببیند میتواند آن را بگیرد. همان طور که امامان بعد، بعضی آن را میگرفتند و بعضی با توجّه به وضع مردم و یا وضع بیتالمال، آن را میبخشیدند.
در عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام غنایم فراوانی از طریق جنگها عاید حکومت اسلامی میشد، و گاهی به قدری زیاد بود که خمس آن به تنهایی میتوانست قسمت عمده مشکل مالی حکومت اسلامی را برطرف سازد.
1- سنن بیهقی، ج 4، ص 156