وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله صفحه 340

پشیمان شد .(1)

از آنچه گذشت به دست می آید که : حسن بصری از بزرگانِ تابعان بود و از کسانی که می توان او را جزو قائلان وضوی مَسْحی به شمار آورد (چنان که می توان وی را از قائلان به شستن پاها شمرد) همچنین از سخنانِ حسن ، می توان دریافت که وی به دو بار شستن اعضا معتقد بود (نه سه بار شستن) و همین ، مسحِ پاها را رجحان می بخشد .

جَصّاص _ بعد از سخن پیشین _ می نگارد :

آنچه از حسن بصری در خاطره ها به یاد مانده است ، مَسح سراسر پاست . جز از حسن (از دیگر سَلَف که مسح پاها را جایز دانسته اند) به یاد ندارم که مسح همه پا یا بعض آن را معتقد باشند .(2)

ابراهیم نَخَعی و وضو

-3

در طبقات ابن سعد در ترجمه ابراهیم ، آمده است :

به ما خبر داد احمد بن عبد اللّه بن یونس ، گفت : برای ما حدیث کرد فُضَیل بن عیاض ، از مُغِیره ، از ابراهیم که گفت : «مَن رَغِبَ عن المَسْح ، فَقَد رَغِبَ عن السُّنّه ، ولا أَعْلَمُ ذلک إلاّ مِنَ الشَّیطان» ؛ هر که از مسح [ سر و پا ] روی گرداند ، از سنت پیامبر روی بر تافته است ؛ و این کار را جز ترفند شیطان نمی دانم .

1- 1 . تهذیب الکمال 20 : 19 ، ترجمه 3905 ، عروه بن زبیر ؛ تاریخ الإسلام 6 : 426 .
2- 2 . احکام القرآن 2 : 349 ، باب غسل الرجلین .
3- 3 . ابراهیم بن یزید بن قَیْس بن اَسود نَخَعی (م 96 ه_) مُفتی کوفه در زمانِ خویش بود . در کودکی ، بر عایشه درآمد ، از دایی اش و مسروق و عَلْقَمه و ... روایت می کند ؛ و حَکَم بن عُتیبَه و حماد و ... از او روایت کرده اند . از اَعْمَش نقل شده که گفت : «هرگز ندیدم ابراهیم به رأی خود فتوا دهد» . از عبدالملک بن اَبی سلیمان روایت شده که گفت : شنیدم از سعید بن جُبیر [ درباره حکمی ] سؤال شد ، وی گفت : آیا در حالی که ابراهیم در میانتان هست ، از من فتوا می خواهید ؟! (موسوعه طبقات الفقهاء 1 : 273) (م) .