وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله صفحه 357

اصحاب پیامبر مسح پاها به تو رسیده است ؟ پاسخ داد : نه .(1)

می بینیم که عطا ، جزم دارد به اینکه « الکَعْبَیْن » (قوزک پاها) در شستن داخل است با اینکه می داند این کار بر خلاف دیدگاه گروه بزرگی از صحابه می باشد ؛ زیرا از عطا پرسیدند : «چرا چونان که سر را مسح می کشم ، پاها را مسح نکنم ، مسح هر دو _ با هم _ در قرآن هست ؟»

ابن جَریح از عَطا درباره « وَامْسَحُوا بِرُؤُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَی الْکَعْبَیْنِ »(2) (و پاهایتان را تا برآمدگی پشت پاها مسح بکشید) پرسید : آیا قوزک پاها در ضمن جایی از پا داخل است که باید شسته شود ؟ عطا پاسخ داد : آری ، شکی در این نیست .(3)

عبد الرزاق از محمد بن مسلم ، از ابراهیم بن مَیْسَرَه ، از عثمان بن اَبی سُوَید روایت می کند که وی برای عُمَر بن عبد العزیز مسح بر پاها را یادآور شد ، گفت : از سه تن از اصحاب محمد به من خبر رسیده (که کمترین آنها پسر عمویت ، مُغِیره بن شُعبه است) که پیامبر پاها را می شست .(4)

در اینجا احادیث فراوانی از این نمونه است که همه بر وجود خط مشی ها و نشانه هایی بر هر دو روش ، دلالت می کنند و اینکه خلفا (و کسانی که در خط آنان بودند) بر شستنِ پاها تأکید داشتند و آن را جزو سنت می شمردند .

اما مردم ، بر عطا (که فقیه درباری بود) اعتراض می کردند و مشروعیت مسح بر پاها را نزد عُمَر بن عبد العزیز (خلیفه مسلمانان در آن زمان) یادآور می شدند .

مدارا با صحابه یا تابعان در وضو ، دیری نپایید و سیاست حکّام در دوره عباسیان تغییر یافت ؛ زیرا بعد از آنکه در روایات امام باقر علیه السلام تقیه را نمی نگریم ، در بعضی از

1- 1 . شرح معانی الآثار 1 : 41 ، باب فرض الرجلین فی وضوء الصلاه .
2- 2 . سوره مائده (5) آیه 6 .
3- 3 . مصنف عبد الرزاق 1 : 25 ، باب غسل الرجلین ، حدیث 78 .
4- 4 . مصنف عبد الرزاق 1 : 26 ، حدیث 61 ؛ کنز العمال 9 : 187 فرائض الوضوء ، حدیث 26826 .