وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله صفحه 424

انس و ابن ابی ذئب .(1)

فرستادن نافع دَیْلَمی (از موالیان ابن عمر) به مصر تا سُنَن را به آنها بیاموزاند .(2)

انتصاب سلیمان بن اَبی موسی و مکحول ، برای صدور فتوا ، در دمشق .(3)

به همه اینها می توانیم قول ذَهَبی را بیفزاییم که درباره عبد اللّه بن ذَکْوان ، بیان می دارد که وی بعضی از امور بنی امیه را عهده دار شد .(4)

با توجه به این مطالب ، روشن شد که حُکام در راستای مصالح سیاسی و کشف مخالفان ، از شریعت سوء استفاده می کردند و عباسیان _ در تعاملشان با این مسئله _ از امویان زیرک تر بودند ؛ زیرا آرای خود را زیر پوشش بحث های علمی و مناظره های آزاد ، در می آوردند تا از آب گل آلود ماهی بگیرند (به عکس امویان که با امور به قوت و شدت ، برخورد می کردند) .

مناظره ای میان امام صادق علیه السلام و ابو حنیفه

ابو حنیفه ، داستان گفت و گویش با امام صادق علیه السلام را نقل می کند ، می گوید :

ابو جعفر منصور ، به من گفت : «ای ابو حنیفه ، مردم به جعفر بن محمد فریفته شده اند ، مسائل سختی را برای او آماده کن !» من چهل مسئله را آماده ساختم و با هم در «حِیْرَه»(5) دیدار کردیم .

سپس می گوید : بر ابو جعفر منصور درآمدم در حالی که جعفر بن محمد در سمت

1- 1 . کتاب «ما رواه الأکابر عن مالک بن انس» (مروزی) : 61 ؛ تاریخ الإسلام 11 : 331 ؛ وفیات الأعیان 4 : 135 ، ترجمه 550 ، مالک بن انس .
2- 2 . الطبقات الکبری 1 : 144 ؛ تاریخ دمشق 61 : 434 ، ترجمه 7828 ، نافع مولی ابن عمر ؛ تهذیب الکمال 29 : 304 ، ترجمه 6373 .
3- 3 . شذرات الذهب 1 : 156 ؛ تاریخ دمشق 60 : 197 ، ترجمه 7622 ، مکحول شامی .
4- 4 . بنگرید به ، تاریخ دمشق 34 : 443 ترجمه 3836 ، عبدالرحمان بن ضحاک ؛ التحفه اللطیفه 2 : 474 ، ترجمه 3755 ؛ خلاصه تذهیب تهذیب الکمال : 196 .
5- 5 . مقصود از «حِیره» در اینجا شهری در نزدیکی کوفه (کوفه قدیم) است (م) .