وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله صفحه 494

وضوی ثلاثی غَسْلی در دوره عباسیان

اشاره

بعد از آنکه نمایی از تأسیس مذاهب چهارگانه را به دست آوردیم و به اهداف حاکمان نسبت به جذب فقها و تدوین فقه _ و انحصار آن در این چهار مذهب _ پی بردیم ، لازم است سیر تاریخی مسئله وضو را در این دوران وارسی کنیم و به نقل آرای علمای این مذهب ها (از نظر روایت و فتوا) بپردازیم ، سپس آنها را با آرای امامان مکتب تعبد محض (مذهب اهل البیت علیهم السلام ) مقابله نماییم تا بتوانیم امتداد موارد اختلافی را (که در عهد عثمان پدید آمد و جزئیات و فروعی به وضو اضافه شد) در دوران های بعد ، تشخیص دهیم .

سه بار شستن اعضای وضو و شستن پاها ، مدار اول اختلاف میان مسلمانان در عهد عثمان بود ، لیکن این امر روند تکاملی به خود گرفت . از این روست که می بینیم ابن عُمَر پاهایش را هفت بار می شوید و وضو را پاکیزگی می شمارد ،(1) و ابو هُرَیره ، دست ها را تا زیر بَغَل شست و شو می دهد ،(2) و برای وضو آستین ها را تا شانه بالا می زند و بازوها را می شوید و پاها را تا زانو بالا می زند و ساق پاها را هم شست و شو می دهد .(3)

در مُصنَّف ابن اَبی شیبه آمده است : چون ابو هریره ، دست هایش را می شست ، از آرنج ها فراتر می رفت ، و آن گاه که پاهایش را شست و شو می داد ، از مچ پا به ساق ها سرایت می داد .(4)

در روایت دیگری می خوانیم که راوی می گوید ، به ابو هُرَیره گفتم : آیا به آنچه خدا واجب ساخت ، بسنده نمی کنی ؟ گفت : آری ، لیکن شنیدم رسول خدا می فرمود :

1- 1 . فتح الباری 1 : 240 ، باب اسباغ الوضوء ، حدیث 139 ؛ مواهب الجلیل 1 : 262 .
2- 2 . سنن نسائی 1 : 95 ، باب حلیه الوضوء ، حدیث 149 .
3- 3 . مسند احمد 2 : 400 ، حدیث 9184 .
4- 4 . مصنّف ابن ابی شیبه 1 : 58 ، حدیث 606 .