وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله صفحه 517

إنَّ أبی کانَ یقول : إنّ للوضوء حَدّاً ، مَن تَعَدّاه لَمْ یُؤْجَرْ .

وکانَ أبی یَقول : إنّما یَتَلَدَّدُ .

فقال له رَجُلٌ : وَما حَدُّه ؟ قال : تَغْسِلُ وَجْهَکَ وَیَدَیْکَ ، وَتَمْسَحُ رَأْسَکَ وَرِجْلَیْکَ ؛(1)

پدرم می فرمود : همانا برای وضو ، حد و اندازه ای است ، هر که از آن فراتر رود ، پاداشی دریافت نمی دارد .

پدرم می فرمود : چنین کسی ، خود رأی است و لجاجت می ورزد .

شخصی پرسید : حد وضو چیست ؟ فرمود : صورت و دست هایت را بشویی و سر و پاهایت را مسح کشی .

علامه مجلسی ، واژه «تَلَدُّد» را برگرفته از «لُدَد» می داند که به معنای خصومت است ؛ یعنی کسی که از حد وضو تجاوز می کند و با خدا بگو مگو دارد و خود را در احکام او به زحمت می اندازد .(2) سپس آنچه را ابن اثیر در النهایه در معنای «تَلَدُّد» آورده است ، نقل می کند .(3)

شیخ حرّ عاملی ، بر این روایت ، تعلیق می زند و می نویسد : مقصود از «تَلَدُّد» تجاوز از حدّ وضوست . شخص [ با این کار ] خود را در حیرت و سر در گمی و زحمت می اندازد ، بی آنکه ثوابی دریافت دارد ؛ زیرا وی به بیش از مُسمای شستن و مسح ، امر نشده است .(4)

پیش از این ، در معنای «تعدّی» (فراتر رفتن) سخنی را از امام باقر و صادق علیهماالسلام آوردیم . از امام باقر علیه السلام درباره این سخن امام علی علیه السلام که فرمود : «هذا وضوءُ مَن لم

1- 1 . الکافی 3 : 21 ، باب صفه الوضوء ، حدیث 3 ؛ وسائل الشیعه 1 : 387 ، حدیث 1020 .
2- 2 . مرآه العقول 13 : 67 .
3- 3 . النهایه 4 : 244 ، باب اللام مع الدال .
4- 4 . وسائل الشیعه 1 : 387 ، حدیث 1020 ، بنگرید به پی نوشت حدیث .