وضوی پیامبر صلی الله علیه و آله صفحه 524

در دعائم الإسلام آمده است که امام باقر علیه السلام جواز مسح بعضی از سر و پا را با استناد به کاربرد «باء» بیان کرد ، فرمود : به جهتِ جایگاه «با» در « برؤوسکم » مسح ، به بعضی از سر است [ یعنی «باء» در اینجا برای تبعیض است ] چنان که خدای بزرگ در «تیمّم» فرمود : « فَامْسَحُوا بِوُجُوهِکُمْ وَأَیْدِیکُم مِنْهُ »(1) (از آن خاک پاک ، به صورت و دست هاتان بکشید) این ، بدان خاطر است که خدای بزرگ می دانست که غبارِ زمین ، بر همه صورت و همه قسمت های دستان ، جریان نمی یابد ، فرمود : « بِوُجُوهِکُمْ وَأَیْدِیکُم » (به بعضی از صورت و دست هاتان) و چنین است مسح سر و پاها ، در وضو .(2)

شهید اول در الذکری می نویسد :

از بهترین سخن ها در این زمینه ، عبارتی است که ابو عَمْرو زاهد ، در کتاب فائت الجمهره می آورد . می گوید : مردم در [ معنا و جای ] کعب ، اختلاف دارند . ابو نَصْر اَصمعی به من خبر داد که «کَعْب» دو برآمدگی پایین ساق _ از راست و چپ _ است» . سَلَمَه ، از فَرّاء ، برایم نقل کرد که «کعب» همان «مُشط الرِّجل» ([ محل اتصال ] بندهای انگشتان)(3) می باشد و با پایش [ جای آن را نشان داد ] و گفت : این چنین [ از سر انگشتان تا انتهای بندها ] .

ابو العباس ، می گوید : این قسمتی را که اَصمعی «کعب» می نامد ، نزد عرب «مَنْجَم» (نقطه تعادلی پا یا ترازِ آن) است .

و سَلَمَه ، از فرّاء ، از کسائی ، برایم نقل کرد که گفت : وی در مجلس [ درس ] محمد بن علی بن حسین ، حضور یافت ، محمد بن علی گفت : اینجا ، محل «کعب» است .

1- 1 . سوره مائده (5) آیه 6 .
2- 2 . دعائم الإسلام 1 : 109 ؛ مستدرک الوسائل 1 : 316 ، حدیث 5 .
3- 3 . بندهای انگشتان پا از سر انگشتان شروع می شود و به محل برآمدگی روی پا پایان می یابد و اندازه آن حدود یک کف دست است ، و درست همان محلی می باشد که به اعتقاد شیعه محل مسح پاهاست (م) .