بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 183

شواهدی بر اطلاق بیت المال بر اعم از خراج، انفال و ...

1. روایت دالّ بر گذاشتن میراث من لا وارث له در بیت المال مسلمین

یکی از احکام مسلّم و قریب به اجماع در فقه آن است که اگر کسی بمیرد و هیچ وارثی _ حتّی ضامن جریره و به ولاء _ نداشته باشد، میراثش از انفال محسوب شده و متعلّق به امام(علیه السلام) می باشد (البته فعلاً مقصود میراثِ غیر دیه است و در خصوص دیه بعداً متعرّض می شویم). روایات متعدّدی بر این مطلب دلالت می کند، از جمله:

_ مصححه ی حلبی:

وَ [مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوب] عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: مَنْ مَاتَ وَ تَرَکَ دَیْناً فَعَلَیْنَا دَیْنُهُ وَ إِلَیْنَا عِیَالُهُ وَ مَنْ مَاتَ وَ تَرَکَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ وَ مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ لَهُ مَوَالِی فَمَالُهُ مِنَ الْأَنْفَالِ.(1)

حلبی از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند که فرمودند: کسی که بمیرد و دَین و بدهکاری داشته باشد، دین او و نگه داری از عیال او بر عهده ی ماست و هر کسی که بمیرد و مالی از خود باقی بگذارد، آن مال برای وارثان اوست و کسی که بمیرد و [ورثه و حتّی] موالی هم نداشته باشد [که آخرین طبقه ی ارث است] مالش از انفال است.

_ صحیحه ی محمد بن مسلم:

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّهٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ