کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 201

صفحه 201

إِمَامَکَ أَنَّکَ تَقْسِمُ فَیْ ءَ الْمُسْلِمِینَ الَّذِی حَازَتْهُ رِمَاحُهُمْ وَ خُیُولُهُمْ وَ أُرِیقَتْ عَلَیْهِ دِمَاؤُهُمْ فِیمَنِ اعْتَامَکَ مِنْ أَعْرَابِ قَوْمِکَ فَوَالَّذِی فَلَقَ الْحَبَّهَ وَ بَرَأَ النَّسَمَهَ لَئِنْ کَانَ ذَلِکَ حَقّاً لَتَجِدَنَّ لَکَ عَلَیَّ هَوَاناً وَ لَتَخِفَّنَّ عِنْدِی مِیزَاناً فَلَا تَسْتَهِنْ بِحَقِّ رَبِّکَ وَ لَا تُصْلِحْ دُنْیَاکَ بِمَحْقِ دِینِکَ فَتَکُونَ مِنَ الْأَخْسَرِینَ أَعْمَالاً أَلَا وَ إِنَّ حَقَّ مَنْ قِبَلَکَ وَ قِبَلَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ فِی قِسْمَهِ هَذَا الْفَیْ ءِ سَوَاءٌ یَرِدُونَ عِنْدِی عَلَیْهِ وَ یَصْدُرُونَ عَنْه. (1)

امیرالمؤمنین(علیه السلام) در نامه ای به مصقله بن هبیره الشیبانی، که کارگزار حضرت در اردشیرخُرَّه(2) بود می فرمایند: از تو به من خبری رسیده که اگر

1- نهج البلاغه (للصبحی الصالح)، نامه ی43، ص415.
2- معجم البلدان، ج1، ص147: أرْدشِیرخُرَّه: بالفتح ثم السکون، و فتح الدال المهمله، و کسر الشین المعجمه، و یاء ساکنه، و راء، و خاء معجمه مضمومه و راء مفتوحه مشدده و هاء. و هو اسم مرکب معناه بهاء أردشیر، و أردشیر ملک من ملوک الفرس، و هی من أجلّ کُوَر فارس، و منها مدینه شیراز و جور و خبر و میمند و الصیمکان و البرجان و الخوار و سیراف و کام فیروز و کازرون، و غیر ذلک من أعیان مدن فارس. قال البشّاری: أردشیر خرّه کوره قدیمه، رسمها نمرود بن کنعان ثم عمرها بعده سیراف بن فارس، و أکثرها ممتد علی البحر، شدیده الحر کثیره الثمار، قصبتها سیراف. و من مدنها: جور و میمند و نائن و الصیمکان و خبر و خوزستان و الغندجان و کران و شمیران و زیرباذ و نجیرم. و قال الاصطخری: أردشیر خرّه تلی کوره إصطخر فی العظم، و مدینتها جور، و تدخل فی هذه الکوره کوره فناخرّه، و بأردشیر خرّه مدن هی أکبر من جور، مثل شیراز و سیراف، و إنما کانت جور مدینه أردشیر خرّه، لأن جور مدینه بناها أردشیر، و کانت دار مملکته، و شیراز و إن کانت قصبه فارس، و بها الدواوین و دار الإماره، فإنها مدینه محدثه، بنیت فی الإسلام. بعضی نیز گفته اند: مقصود فیروز آباد فارس است که در قدیم، ییلاق و کاخ تابستانی «اردشیر» بوده، لذا آن جا را «اردشیر فرّه» می گفتند. عرب ها نیز آن را معرّب کرده و با تبدیل فاء به خاء، «اردشیرخرّه» نامیدند. ولی ظاهراً این کلام درست نیست؛ چراکه در معجم البلدان آن را بر شهر جور اطلاق کرده است: معجم البلدان، ج 2، ص181: جُورُ: مدینه بفارس بینها و بین شیراز عشرون فرسخا، و هی فی الإقلیم الثالث، طولها من جهه المغرب ثمان و سبعون درجه و نصف، و عرضها إحدی و ثلاثون درجه و جور: مدینه نزهه طیبه، و العجم تسمیها کور، و کور اسم القبر بالفارسیه، و کان عضد الدوله ابن بویه یکثر الخروج إلیها للتنزه فیقولون ملک بکور رفت، معناه الملک ذهب إلی القبر، فکره عضد الدوله ذلک فسماه فیروزاباذ و معناه أتم دولته قال ابن الفقیه: بنی أردشیر بن بابک ملک ساسان مدینه جور بفارس و کان موضعها صحراء، فمرّ بها أردشیر فأمر ببناء مدینه هناک و سماها أردشیر خرّه، و سمتها العرب جور، و هی مبنیه علی صوره دارابجرد، و نصب فیها بیت نار، و بنی غیر ذلک من المدن تذکر فی مواضعها إن شاء الله تعالی. و قال الإصطخری: و أما جور فمن بناء أردشیر، و یقال: إن ماءها کان واقفا کالبحیره فنذر أردشیر أن یبنی مدینه و بیت نار فی المکان الذی یظفر فیه بعدوّ له عیّنه، فظفر به فی موضع جور فاحتال فی إزاله میاه ذلک المکان بما فتح له من المجاری و بنی فی ذلک المکان مدینه سماها جور، و هی قریبه فی السعه من إصطخر، و لها سور و أربعه أبواب، و فی وسط المدینه بناء مثل الدّکّه تسمیه العرب الطّربال و تسمیه الفرس بإیوان و کیاخرّه، و هو من بناء أردشیر ... .