کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 229

صفحه 229

ولی ظاهراً روایت اعم است و شامل اراضی نیز می شود، خصوصاً با این تعبیر که می فرماید: «کَانَ کُلُّ مَا غَنِمُوا لِلْإِمَامِ» و «کَانَتِ الْغَنِیمَهُ کُلُّهَا لِلْإِمَامِ» و معلوم است که زمین هم جزء غنائمی است که بر آن تسلّط پیدا کرده اند، کما این که مردمانشان نیز جزء غنائم محسوب می شوند.

3. صحیحه ی محمد بن مسلم:

وَ [مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ (1)] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ

1- این روایت را صاحب وسائل از کافی نقل می کند، ولی در نسخه های موجود کافی، این روایت وجود ندارد. بله ذیل روایت با سند دیگری در کافی موجود است. هم چنین ایشان در ذیل روایت می فرماید که جناب شیخ طوسی در تهذیب این روایت را از مرحوم کلینی نقل کرده، ولی با توجه به نسخ موجود تهذیب، این نسبت صحیح نمی باشد. بله، شیخ این روایت را از طریق محمد بن علی بن محبوب نقل می کند که سند روایت صحیحه است. مرحوم صدوق هم این روایت را در من لا یحضره الفقیه نقل کرده که سند ایشان ضعیف است، به همین خاطر ما روایت را از تهذیب می آوریم: ü تهذیب الأحکام، ج 4، باب33، ح1، ص118: مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(علیهما السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ سِیرَهِ الْإِمَامِ فِی الْأَرْضِ الَّتِی فُتِحَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ(علیه السلام) قَدْ سَارَ فِی أَهْلِ الْعِرَاقِ بِسِیرَهٍ فَهِیَ إِمَامٌ لِسَائِرِ الْأَرَضِینَ وَ قَالَ: إِنَّ أَرْضَ الْجِزْیَهِ لَا تُرْفَعُ عَنْهُمُ الْجِزْیَهُ وَ إِنَّمَا الْجِزْیَهُ عَطَاءُ الْمُهَاجِرِینَ وَ الصَّدَقَاتُ لِأَهْلِهَا الَّذِینَ سَمَّی اللَّهُ فِی کِتَابِهِ لَیْسَ لَهُمْ فِی الْجِزْیَهِ شَیْ ءٌ ثُمَّ قَالَ: مَا أَوْسَعَ الْعَدْلَ إِنَّ النَّاسَ یَتَّسِعُونَ إِذَا عُدِلَ فِیهِمْ وَ تُنْزِلُ السَّمَاءُ رِزْقَهَا وَ تُخْرِجُ الْأَرْضُ بَرَکَتَهَا بِإِذْنِ اللَّهِ تَعَالَی. (احمدی)