بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 242

خلیفه ی ثانی در تمام امور مهمّه با امیرالمؤمنین(علیه السلام) مشورت می کرد و با امر و إذن حضرت مشغول انجام کارها می شد، ولی اصل آن را نیز نمی توانیم منکر شویم؛ چون همان طور که عرض کردیم روایات متعدد و بعض قرائن دیگری نیز وجود دارد که از مجموع آن ها استفاده می شود خلیفه ی ثانی فی الجمله در غوامض امور و مشکلات عالم اسلام با امیرالمؤمنین(علیه السلام) مشورت می کرد و فی الجمله طبق آن عمل می کرد، ولی بیش از فی الجمله نمی توان استفاده کرد.

علاوه آن که اعتبار نیز با آن سازگار نیست که بگوییم عمر در تمام امور با دستور حضرت انجام می داد! هرچند مرحوم شیخ این طور قید زده که در همه ی اموری که منافات با ریاستش نداشته مانند جهاد، مشورت می کرد ولی آن را نیز نمی توانیم قبول کنیم؛ چون اوّلاً: در همان جهاد نیز ممکن است رأی حضرت منافات با ریاست او داشته باشد و ثانیاً: اعتبار با آن سازگار نیست که بگوییم در همه ی امور مهمّی که منافات با ریاستش نداشته نیز اطاعت می کرد.

ب: حضور حسنین(علیهما السلام) و بعضی خواص امیرالمؤمنین(علیه السلام) در بعض غزوات

دومین شاهدی که مرحوم شیخ(قدس سره) اقامه می کند برای اثبات این که فتوحات در زمان خلیفه ی ثانی به إذن امیرالمؤمنین(علیه السلام) بوده، آن است که حسنین(علیهما السلام) و بعضی خواص امیرالمؤمنین (علیه السلام)(1) مانند عمّار یاسر(2) رضوان الله علیه طبق نقل تاریخ در بعضی