کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 275

صفحه 275

المتّصل بعذیب من أرض العرب، و من تخوم الموصل طولا إلی ساحل البحر ببلاد عبّادان من شرقی دجله، فأمّا الغربیّ الذی تلیه البصره، فإنّما هو إسلامیّ، مثل شطّ عثمان بن أبی العاص و ما والاها کانت سباخا و مواتا، فأحیاها عثمان بن أبی العاص ... . (1)

حدود سواد عرضاً از حلوان تا طرف قادسیه متصل به عذیب بوده است، حلوان نام دو منطقه یا شهر مهم بوده که یکی در مصر است که به آن حَلوان گفته می شود و ربطی به این جا ندارد و دیگری حُلوان که شهر بزرگی در مرز بین ایران و عراق بوده، آن جایی که کوه های غربی ایران تمام می شود، دانشمندان معروفی نیز به نام حلوانی داشته است، ولی این شهر ظاهراً نابود شده و جز نشانه های ضعیفی از آن باقی نیست و حدس زده می شود خرابی این شهر بعد از اسلام به خاطر زلزله ی شدید باشد، کما این که بعضی این طور گفته اند. این شهر در نزدیکی های سرپل ذهاب بوده است.

قادسیه که متصل به عذیب بوده در نزدیکی نجف واقع شده و ظاهراً فاصله اش با نجف نود کیلومتر است و مراد از عذیب حدس زده می شد همان عذیب الهجانات باشد که ظاهراً آخرین منزلی بوده که امام حسین(علیه السلام) قبل از رسیدن به کربلا در آن جا فرود آمدند. (2)

1- منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، ج 14، ص270 و تحریر الأحکام الشرعیه علی مذهب الإمامیه، ج 2، ص172.
2- منازلی که حضرت از مکه تا کربلا پیمودند به شرح زیر است: مکه، التنعیم، الصفاح، بستان بنی عامر، وادی العقیق، وادی الصفراء، ذات عرق، الحاجز من بطن، الاجفر، الخزیمه، شقوق، زرود، ثعلبیه، الزباله، عقبه البطن، واقعه، شراف، ذو حسم، البیضه، عذیب الهجانات، قصر بنی مقاتل، کربلا. در بعضی نقل ها آمده که طرمّاح همراه چهار نفر در این منزل به حضرت ملحق شدند و این رجز را می خواندند: «یا ناقتی لا تذعری من زجری و امض بنا قبل طلوع الفجر»* طرمّاح بنابر نقلی رفت غذا برای طائفه اش ببرد و زود برگردد که دیگر نرسید و بنابر نقلی همراه حضرت و به عنوان راهنما و آشنای به طریق بوده است. قادسیه که نزدیک به عذیب بوده، همان جایی است که قیس بن المسهر الصیداوی توسط عوامل ابن زیاد ملعون دستگیر شد، در حالی که حامل نامه ی حضرت بود و آن نامه را بنابر نقلی خورد و بنابر نقلی پاره کرد تا آن جا که به او دستور داد بالای منبر رفته و امیرالمؤمنین و حسنین: را ذم کند، قیس نیز بالای منبر رفت و به جای ذم، مدح کرد و پیغام امام حسین(علیه السلام) را به مردم رساند و مأموران ابن زیاد او را به شهادت رساندند، رضوان الهی بر او باد. * خاتمه المستدرک، ج 8، ص91: ففی البحار، عن مقتل السیّد محمّد بن أبی طالب، فی سیاق سیر أبی عبد اللّه(علیه السلام) إلی کربلاء بعد لقائه الحرّ، قال: ثم أقبل الحسین(علیه السلام) إلی أصحابه، فقال: هل فیکم أحد یعرف الطّریق علی غیر الجادّه؟ فقال الطّرماح: نعم یا ابن رسول اللّه، أنا أخْبَرُ الطّریق، فقال الحسین(علیه السلام): سِرْ بین أیدینا، فسار الطّرمَّاحُ و اتّبعه الحسین(علیه السلام) و أصحابه، و جعل الطرّمِاحُ یرتجز و یقول: «یَا نَاقَتِی لَا تَذْعُرِی مِنْ زَجْرِی ...»