بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 29

هم دلالت ندارد؛ زیرا منابع بیت المال که فقط خراج و زکوات نبوده، بلکه ممکن است نذورات و وصیت هم در بیت المال باشد که لازم بود ابن ابی سمّال از آن به ابی بکر الحضرمی و شباب شیعه ... پرداخت کند.

نقد اشکال فاضل قطیفی و محقق اردبیلی0

در نقد کلام فاضل قطیفی و محقق اردبیلی می گوییم این که حضرت فرمودند در بیت المال نصیبی دارند، مرادشان در بخشی از بیت المال نیست، بلکه از کلّ بیت المال است. درآمد اصلی بیت المال از خراج، سهم سبیل الله از زکات و جزیه بوده است. چیزهای دیگری مانند نذورات و وصیت گرچه امکان آن وجود دارد، ولی این حمل بر یک فرد نادر است. قدر متیقن از سهم بیت المال از همان درآمدهای عادی است. بنابراین این که بگوییم شامل اموال منذوره و موصی بها نیز می شود، آن بالاطلاق است و قدر متیقن اموالی است که از خراج، جزیه و سهم سبیل الله از زکات به دست می آید که عمده ی درآمد بیت المال است.

بنابراین اشکال فاضل قطیفی و محقق اردبیلی بر کلام محقق کرکی5 وارد نیست، بلکه همان طور که مرحوم شیخ فرموده: «الإنصاف أنّ الروایه ظاهره فی حلّ ما فی بیت المال ممّا یأخذه الجائر»(1) بلکه بالاتر از ظاهر، قریب به نص است.

شبهه ای در مورد روایت ابی بکر الحضرمی

اشاره

بعضی این شبهه را در مورد این روایت مطرح کرده اند که با توجه به این که تولّی از قِبَل جائر و معونه الظالمین حرام است، پس چطور حضرت در این جا ترغیب می کنند ابن ابی سمّال جوانان شیعه را استخدام کند، در حالی که اصل آن حرام است، خراجی که جمع می کنند حرام است و مزدی هم که در قبال آن