کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 294

صفحه 294

بنابراین به نظر می رسد لفظ خراب با موات فرقی نمی کند و اگر سید خویی(قدس سره) قبول دارند که لفظ موات شامل موات بالاصاله می شود _ با این که موات به معنای مردن بعد از حیاه است _ لفظ خربه نیز به اعتبار این که قابلیت احیاء را دارد شامل آن می شود.

آیا ائمه(علیهم السلام) اجازه ی تصرّف در موات به نحو احیاء صادر کرده اند؟

اشاره

بعد از اثبات این که اراضی موات از انفال بوده و ملک امام(علیه السلام) می باشد، این سؤال پدید می آید که آیا ائمه(علیهم السلام) اجازه ی تصرّف در ملکشان به نحو احیاء صادر کرده اند یا خیر؟

در این که فی الجمله ائمه(علیهم السلام) إذن داده اند، به حسب ادلّه جای هیچ مناقشه ای نیست و همه بر آن اتفاق دارند، امّا در محدوده ی این إذن بحث های سنگینی بین فقهاء رخ داده که آیا اجازه ی حضرات ائمه(علیهم السلام) اختصاص به شیعه دارد یا غیر شیعه از مسلمانان را نیز شامل می شود، بلکه بالاتر شامل کافر و حتّی کافر حربی(1) نیز می شود؟

مسأله ی دیگری که در این جا مطرح شده آن است که بر فرض صدور إذن از جانب ائمه(علیهم السلام) آیا مأذونین، با احیاء ارض مالک آن زمین می شوند و در نتیجه هر استفاده ای از آن می توانند ببرند و به حسب طبع اوّلی پرداخت اجاره، خراج و مالیات لازم نیست یا آن که مالک زمین نمی شوند و تنها حقّ اولویت نسبت به آن

1- همان طور که صاحب جواهر(قدس سره) تذکر داده اند، این که بگوییم اجازه ی تصرف حتّی به کافر حربی داده شده و آنان می توانند زمین موات را با احیاء مالک شوند، منافاتی با عدم حرمت مال کافر حربی ندارد؛ به این معنا که کافر حربی می تواند مالک شود، ولی اگر مسلمانی بر آن تسلّط یافت می تواند تملّک کند، کما این که اگر آن را تلف کرد ضامن نیست.