بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 295

پیدا می کنند؟ نظیر این که کسی در ملک وقفی یا اراضی خراجیه با إذن مطلق، ساختمان بنا کند که در این صورت مالک زمین نمی شود ولی اولویت نسبت به آن پیدا می کند؛ چون ساختمان در آن بناء کرده است.

آن گاه این سؤال مطرح شده که بنابر اولویت، آیا پرداخت اجاره بها _ یا تعبیرات دیگر که بعداً خواهد آمد _ بر همگان لازم است یا این که شیعه معاف شده و دیگران باید بپردازند هرچند عملاً نمی پردازند، یا این که همه معاف شده اند؟

مسأله ی دیگر آن که بنابر فرض ملکیت آیا این ملکیت ابدی است، مانند ملکیت نسبت به کتاب، دفتر و ... _ مگر این که مُخرج ملکیت مانند بیع، هبه و ... اتفاق بیفتد _ یا این که با طروّ خرابی و عروض موتان زائل می شود؟

این ها رؤوس مسائلی است که باید پیرامون آن بحث کنیم.

تمسّک شیخ(قدس سره) به دو روایت برای اثبات إذن ائمه(علیهم السلام) بر احیاء موات

همان طور که بیان کردیم به حسب روایات، اصل إذن ائمه(علیهم السلام) بر احیاء موات مسلّم بوده و شکی در آن نیست، لذا بعضی از جمله مرحوم شیخ مسأله را سهل گرفته اند و در نتیجه به روایاتی تمسّک کرده اند که قابل مناقشه است. (1)

روایت اوّلی که مرحوم شیخ ذکر می کند این چنین است:

مَوَتان الأرض للّه و لرسوله(صلی الله علیه و آله) ثمّ هی لکم منّی أیّها المسلمون.

این طور که مرحوم شیخ این روایت را نقل کرده اند، ظاهراً در هیچ کتابی نقل