بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 296

نشده و شاید در ذهن مبارک شیخ عبارت علامه(قدس سره) در تذکره (1)باشد که این روایت را به این صورت از عامه(2) نقل کرده است. ولی در کتب شیعه به این صورت نقل نشده، بلکه در عوالی اللئالی آمده است:

فِی الْحَدِیثِ عَنْهُ(صلی الله علیه و آله): مَوْتَانُ الْأَرْضِ لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ فَمَنْ أَحْیَا مِنْهَا شَیْئاً فَهُوَ لَه.(3)

روایت دیگری که مرحوم شیخ نقل کرده و آن نیز در عوالی اللئالی آمده، به این صورت است که:

وَ قَالَ(صلی الله علیه و آله): عَادِی(4) الْأَرْضِ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ ثُمَّ هِیَ لَکُمْ مِنِّی فَمَنْ أَحْیَا

1- تذکره الفقهاء (ط - القدیمه)، ص400: مسأله اذا اذن الامام لشخص فی احیاء الارض الموات ملکها المحیی اذا کان مسلما و لا یملکها الکافر بالاحیاء و لا باذن الامام فی الاحیاء فان اذن الامام فاحیاها لم یملک عند علمائنا و به قال الشافعی لما رواه العامه فی قوله(علیه السلام) قال: موتان الارض للّه و لرسوله ثم هی لکم منی ایها المسلمون و من طریق الخاصه ما تقدم فی کتاب علی(علیه السلام) و لانه ... .
2- البیان فی مذهب الشافعی، ج7، ص488: [مسأله: لا یقطع لکافر فی دار الإسلام] : و إذا أحیا الکافر الحربی أو الذمی مواتا فی دار الإسلام لم یملکه بذلک، و لیس للإمام أن یأذن له فی ذلک. و قال مالک و أبو حنیفه: (یجوز للإمام أن یأذن فی ذلک، و إذا أحیا أرضاً مواتاً فی بلاد الإسلام بالإذن ملکه). دلیلنا: قوله(صلی الله علیه و آله) «موتان الأرض لله و لرسوله، ثم هی لکم منی». ü نهایه المطلب فی درایه المذهب، ج8، ص281: الأصل فی الکتاب و السنه و الإجماع. قال رسول الله(صلی الله علیه و آله) من أحیا أرضاًً میتهً، فهی له. و قال(صلی الله علیه و آله): مَوتان الأرض لله، و لرسوله، ثم هی لکم منی أیها المسلمون. و أجمع المسلمون علی الأصل، و إن اختلفوا فی التفاصیل.
3- عوالی اللئالی العزیزیه فی الأحادیث الدینیه، ج 3، ص480.
4- مجمع البحرین، ج 3، ص111: شی ء عادی: أی قدیم کأنه منسوب إلی عاد و منه شجره عادیه و بئر عادیه. و القلیب العادیه: التی لا یعلم من حفرها. و فِیهِ «عَادی الْأَرْضِ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ» و المراد القدیمه التی لا یعرف لها مالک. ü المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، ج 2، ص436: عَادٌ: اسْمُ رَجُلٍ مِنَ الْعَرَبِ الْأُولَی وَ بِهِ سُمِّیَتِ الْقَبِیلَهُ قَوْمُ هُودٍ وَ یُقَالُ لِلمُلْکِ القَدِیمِ (عَادِیٌّ) کَأَنَّهُ نِسْبَهٌ إِلَیْهِ لتَقَدُّمِهِ وَ بِئْرٌ (عَادِیَّهٌ) کَذَلِکَ و (عَادِیُّ) الْأَرْضِ مَا تَقَادَمَ مِلْکُهُ وَ الْعَرَبُ تَنْسُبُ الْبِنَاءَ الْوَثِیقَ و الْبِئْرَ المُحْکَمَهَ الطّیِّ الْکَثِیرَهَ الماءِ إِلَی عَادٍ.