بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 301

سَیْلُ وَادٍ أَوْ عَیْنٌ وَ عَلَیْهِ فِیمَا سَقَتِ الدَّوَالِی وَ الْغَرْبُ نِصْفُ الْعُشْرِ. (1)

عبدالله بن سنان می گوید: از امام صادق(علیه السلام) درباره ی شخصی که ارض مواتی را احیاء کرده و نهر در آن جاری کرده و خانه در آن ساخته و نخل و درخت در آن غرس کرده بود سؤال شد و من حاضر بودم، فرمودند: آن [زمین] مال اوست و می تواند خانه هایش را اجاره داده و اجرت أخذ کند و بر عهده ی اوست آن زمین هایی که دیمی بوده و با آب باران یا سیل وادی یا چشمه آبیاری می شود، یک دهم [محصول] را بپردازد و آن زمین هایی که با دلو یا غَرب (2)آبیاری می شود یک بیستم را بپردازد.

این روایت به روشنی بیان می کند اگر کسی زمین مواتی را تصرّف کرده و آن را احیاء کند، نهر حفر کند، خانه بسازد، درخت غرس کند، هیچ کار خلافی مرتکب نشده و زمین متعلّق به او می شود و حتّی استفاده می شود پرداخت طسق و خراج نیز بر عهده ی او نیست، تنها چیزی که بر عهده اش است پرداخت زکات می باشد.

بنابراین می توانیم بگوییم این روایات دالّ بر آن است که اولاً احیاء جایز است. ثانیاً احیاء مملِّک است و پرداخت طسق و خراج لازم نیست و فرقی هم بین شیعه و سنّی و کافر در این مسأله نیست.

لذا اگر ما بودیم و فقط این روایات، می توانستیم به راحتی قائل شویم احیاء مطلقاً _ چه از طرف شیعه و چه سنّی و چه کافر _ مملِّک است؛ چون ظاهر