کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 368

صفحه 368

محیی نیست، تعارضی ندارند؛ زیرا هر اطلاقی خصوصاً اطلاق مقامی قابل تقیید است و نتیجه این می شود که محیی، هم باید زکات بپردازد و هم طسق؛ زیرا هر دو مثبتین هستند و با هم تنافی ندارند.

تنافی بین روایت مسمع بن عبدالملک و روایات لزوم پرداخت طسق

امّا این دو روایت در ظاهر با صحیحه ی مسمع بن عبدالملک تنافی دارند؛ زیرا در روایت مسمع می فرماید: شیعیان تا ظهور قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف (یعنی در زمان هدنه) هم نسبت به ارض و هم نسبت به پرداخت طسق محلّل هستند(1) در حالی که در روایت عمر بن یزید فرمود: در حال هدنه (قبل از ظهور) باید طسق پرداخت کنند. لذا این دو روایت در ظاهر با هم تنافی دارند و باید دنبال وجه جمع بین این دو روایت باشیم.

1- زیرا این که می فرماید: «کُلُّ مَا فِی أَیْدِی شِیعَتِنَا مِنَ الْأَرْضِ فَهُمْ فِیهِ مُحَلَّلُونَ حَتَّی یَقُومَ قَائِمُنَا فَیَجْبِیَهُمْ طَسْقَ مَا کَانَ فِی أَیْدِیهِمْ وَ یَتْرُکَ الْأَرْضَ فِی أَیْدِیهِمْ» استفاده می شود تا زمان ظهور حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف طسق تحلیل شده است. مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: رَأَیْتُ مِسْمَعاً بِالْمَدِینَهِ وَ قَدْ کَانَ حَمَلَ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) تِلْکَ السَّنَهَ مَالاً فَرَدَّهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) فَقُلْتُ لَهُ: لِمَ رَدَّ عَلَیْکَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْمَالَ الَّذِی حَمَلْتَهُ إِلَیْهِ؟ قَالَ: فَقَالَ لِی: إِنِّی قُلْتُ لَهُ حِینَ حَمَلْتُ إِلَیْهِ الْمَالَ: إِنِّی کُنْتُ وُلِّیتُ الْبَحْرَیْنَ الْغَوْصَ فَأَصَبْتُ أَرْبَعَمِائَهِ أَلْفِ دِرْهَمٍ وَ قَدْ جِئْتُکَ بِخُمُسِهَا بِثَمَانِینَ أَلْفَ دِرْهَمٍ وَ کَرِهْتُ أَنْ أَحْبِسَهَا عَنْکَ وَ أَنْ أَعْرِضَ لَهَا وَ هِیَ حَقُّکَ الَّذِی جَعَلَهُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فِی أَمْوَالِنَا فَقَالَ: أَ وَ مَا لَنَا مِنَ الْأَرْضِ وَ مَا أَخْرَجَ اللَّهُ مِنْهَا إِلَّا الْخُمُسُ؟! یَا أَبَا سَیَّارٍ إِنَّ الْأَرْضَ کُلَّهَا لَنَا فَمَا أَخْرَجَ اللَّهُ مِنْهَا مِنْ شَیْ ءٍ فَهُوَ لَنَا فَقُلْتُ لَهُ: وَ أَنَا أَحْمِلُ إِلَیْکَ الْمَالَ کُلَّهُ فَقَالَ: یَا أَبَا سَیَّارٍ قَدْ طَیَّبْنَاهُ لَکَ وَ أَحْلَلْنَاکَ مِنْهُ فَضُمَّ إِلَیْکَ مَالَکَ وَ کُلُّ مَا فِی أَیْدِی شِیعَتِنَا مِنَ الْأَرْضِ فَهُمْ فِیهِ مُحَلَّلُونَ حَتَّی یَقُومَ قَائِمُنَا فَیَجْبِیَهُمْ طَسْقَ مَا کَانَ فِی أَیْدِیهِمْ وَ یَتْرُکَ الْأَرْضَ فِی أَیْدِیهِمْ وَ أَمَّا مَا کَانَ فِی أَیْدِی غَیْرِهِمْ فَإِنَّ کَسْبَهُمْ مِنَ الْأَرْضِ حَرَامٌ عَلَیْهِمْ حَتَّی یَقُومَ قَائِمُنَا فَیَأْخُذَ الْأَرْضَ مِنْ أَیْدِیهِمْ وَ یُخْرِجَهُمْ صَغَرَهً: قَالَ عُمَرُ بْنُ یَزِیدَ: فَقَالَ لِی أَبُو سَیَّارٍ: مَا أَرَی أَحَداً مِنْ أَصْحَابِ الضِّیَاعَ وَ لَا مِمَّنْ یَلِی الْأَعْمَالَ یَأْکُلُ حَلَالاً غَیْرِی إِلَّا مَنْ طَیَّبُوا لَهُ ذَلِکَ. (الکافی، ج 1، ص408)