بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 38

اخذ جوائز سلطان را بیان می کند تمسک کرد، با توجه به این که معظم درآمد خلفاء از خراج بوده است و نیز روایاتی که بیان می کند حقّ شما در خراج بیش از این هاست، که بعض آن ها صحیح است.

پس همان طور که مرحوم شیخ(قدس سره) فرمودند، اصل حلّیت اخذ اموال خراجیه از سلطان، در این روایات مفروغٌ عنها بوده و سؤال فقط در مورد بعضی خصوصیات آن مانند مساقات با اَکَره و ... بوده است.

روایات دیگری نیز با این مضمون وجود دارد، ولی به همین سه روایت بسنده می کنیم.

اشکال محقق ایروانی(قدس سره) در دلالت این روایات بر مدعا

اشاره

محقق ایروانی(قدس سره) در دلالت این روایات بر مدعا اشکال کرده و در حاشیه ی مفصلی که بر کلام شیخ(قدس سره) در این جا وارد کرده، فرموده است: این روایات هیچ نوع دلالتی بر جواز اخذ آن چه که سلطان به عنوان خراج قبض کرده یا قباله ی آن چه بر ذمه ها برای سلطان _ به عقیده ی سلطان _ بوده، ندارد و حتّی دلالتی بر جواز قباله کردن اصل زمین از آنان ندارد، بلکه این روایات درصدد بیان چیز دیگری است و آن این که:

اهل خراج و جزیه می دانستند سلطان جائر و عمّالش، آن چه را که باید بگیرند خواهند گرفت و اگر عمّال سلطان مستقیماً از آن ها اخذ کنند، از ستم و ظلم مضاعفی که مأموران سلطان انجام می دهند در امان نخواهند بود، لذا رضایت داشتند کسی پیش قدم شده با سلطان قرارداد ببندد تا آن مقداری که آن ها می خواهند اخذ کنند بپردازد، آن گاه خود مسئول جمع آوری خراج و جزیه شود تا بدین صورت تخفیف در ظلم به آنان شود و در قبال خدمتی که آن شخص انجام