بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 404

نقد این استدلال

این استدلال نیز تمام نیست؛ زیرا تحلیل، غیر از تملیک است و ملازم با آن نیست. به عنوان مثال کسی که أمه اش را برای دیگری تحلیل می کند، معنایش این نیست که تملیک کرده است یا کسی که از مهمان پذیرایی می کند و غذایی را برای او تحلیل می کند، معنایش این نیست که آن غذا ملک مهمان شده بلکه فقط می تواند آن را تناول کند.

البته بعید نیست در مورد منقولات، تحلیلی که در روایات ذکر شده را مساوی با تملیک بگیریم؛ یعنی می توان با آن معامله ی ملک کرد کما این که در صحیحه ی مسمع بن عبدالملک نیز بعد از تحلیل فرمودند: «فَضُمَّ إِلَیْکَ مَالَکَ» و مال را به خود مسمع نسبت دادند؛ یعنی دیگر مال توست(1) ، به خلاف ارض که فرمودند در دست شیعیان است تا وقتی که حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف ظهور کند.

بنابراین در مورد منقولات با وجود این قرینه و نیز سیره ای که بیان خواهیم کرد که در مورد تحلیلِ منقولاتِ از انفال معامله ی ملک می کردند، می توانیم بگوییم با حیازت مالک می شود، به خلاف اراضی که دلیلی بر آن نیست.

بنابراین روایات تحلیل فقط اثبات تحلیل برای تصرّف در اراضی عامره ی بالاصاله آن هم در صورتی که حیازت کننده شیعه باشد می کند؛ نه ملکیت.

بله، در بین روایات تحلیل اگر کسی به روایتی که می فرماید «مَا کَانَ لَنَا فَهُوَ لِشِیعَتِنَا»(2) تمسّک می کرد، می توانست استفاده ی ملکیت کند ولی از آن جا که آن