کتابخانه بالقرآن

بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 416

صفحه 416

ج: ارض موات بالعرض

اشاره

ارضی که موتان بر آن عارض شده اگر قبلاً عامره ی بالاصاله بوده باشد، حکم آن مشخص است؛ چون این زمین چه حکم عامره ی بالاصاله را داشته باشد و چه حکم موات، متعلّق به امام(علیه السلام) بوده و از انفال می باشد. امّا اگر قبلاً توسط محیی آباد شده باشد در این که هنوز به ملک آن محیی باقی است یا با عروض موتان از ملکش خارج شده، اختلاف وجود دارد.(1)

اقوال در موات مسبوق به احیاء

اشاره

1. کسی که زمینی را احیاء می کند، آن زمین برای همیشه به ملک او در می آید حتّی اگر موتان بر آن عارض شود، مگر این که یکی از نواقل آن را به ملک دیگری منتقل کند. (2)

1- المکاسب المحرمه، ج 4، ص17: الرابع: ما عرض له الموت بعد العماره فإن کانت العماره أصلیّه، فهی مال الإمام(علیه السلام). و إن کانت العماره من معمِّر، ففی بقائها علی ملک معمِّرها، أو خروجها عنه و صیرورتها ملکاً لمن عمّرها ثانیاً، خلاف معروف فی کتاب إحیاء الموات؛ منشؤه اختلاف الأخبار.
2- کتاب البیع (للإمام الخمینی)، ج 3، ص49: ما عرضها الموات بعد التملّک بوجه، و کذا الموات بالأصل إذا صارت ملکاً بالإحیاء، ثمّ عرضها الموات، فهل هی باقیه علی ملکه مطلقاً، و یتوقّف جواز التصرّف علی إذنه؟ أو زالت ملکیّته مطلقاً، و صارت ملکاً للإمام(علیه السلام) و لمن عمّرها؟ أو باقیه علی ملکه، لکن یجوز للغیر الإحیاء، و به یصیر أحقّ بها، و علیه أُجره الأرض؟ أو تزول إذا کان تملّکها بالإحیاء، و تبقی إذا کان تملّکها بالشراء و نحوه؟ و فی الفرض الأخیر، هل للمحیی أحقّیه التصرّف أو لا؟ وجوه و أقوال، لا شاهد یعتمد علیه فی شی ء منها. و التحقیق: التفصیل بین ما إذا أعرض المحیی الأوّل عنها، فتصیر للإمام(علیه السلام) و لمن عمّرها، و بین غیره، فتبقی علی ملکه، و لا یجوز التصرّف فیها إلّا بإذنه. ü حاشیه کتاب المکاسب (للأصفهانی)، ج 3، ص25: إن کانت العامره بالأصاله _ لم تدخل فی ملک مسلم بالحیازه فصارت مواتا _ فلا شبهه فی أنّها ملک الامام(علیه السلام) لدخولها فی الحالتین فی عنوان کل أرض لا ربّ لها، و أمّا إذا دخلت فی ملک مسلم بالحیازه فماتت فحالها بحسب القاعده حال سائر الأعیان المملوکه بالحیازه، لا تخرج عن الملک إلّا بسبب شرعی، و لا دلیل علی أنّ موتانها مزیل لملکیه من حازها حتی یدخل فی عنوان ما لا ربّ له، لیکون ملک الامام(علیه السلام) و الاخبار الوارده فی باب الأحیاء عند عروض الموتان و إحیاء غیر المحیی الأول- علی فرض تمامیتها- لا تشمل المقام. ü إرشاد الطالب إلی التعلیق علی المکاسب، ج 3، ص83: ثم انه قد تقدم ان الموات تدخل بالإحیاء فی ملک المحیی سواء کان المحیی مسلما أو کافرا و بعد دخولها فی الملک لا یزول الملک الا بناقل أو بطریان الخراب بناء علی خروج الأرض عن الملک بطروه کما هو أحد القولین المذکورین فی القسم الرابع.