بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 428

دارد و با عروض موتان زائل نمی شود. گرچه ادعای اجماع قابل مناقشه است امّا این را می فهمیم که عامه قائلند محیی، إلی الابد مالک می شود هرچند موتان بر آن عارض شود و این خلاف صحیحه ی معاویه بن وهب می باشد.

برای بررسی صحّت و سقم این ادعا لازم بود فحصی در کتب عامه داشته باشیم. اساساً رجوع به آراء عامه در مسائل أم _ یعنی مسائلی که از ابتدای فقه مطرح بوده، نه مسائل فرعی که بعداً توسط فقهاء مطرح شده است _ و دانستن نظر آنان ضروری می باشد؛ چراکه روایات ما در آن فضا القاء شده و آن فضا قرینیت برای فهمیدن درست روایات دارد و بدون اطلاع از نظر عامه نمی توانیم روایات مربوطه را درست معنا کنیم؛ زیرا اصحاب ائمه(علیهم السلام) که در آن اجتماع بودند به حسب آرائی که بزرگان و معاریف عامه ابراز می کردند برایشان سؤال پدید می آمد و از محضر ائمه(علیهم السلام) می پرسیدند و گاهی به این امر تصریح می کردند، کما این که عبدالرحمان بن الحجاج(1) از محضر امام(علیه السلام) سؤال می کند که ابن شبرمه یکی از معاریف عامه چنین می گوید ولی ابن ابی لیلی یکی دیگر از معاریف عامه نظر دیگری دارد، نظر شما در این موضوع چیست و کدام یک حقیقت را می گویند؟

مسأله ی مورد بحث ما نیز از این قبیل است و روایاتی که در این زمینه صادر شده، ناظر به مسائل مورد بحث در بین عامه است.