بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 444

د: ارض عامره ی بالعرض

چهارمین قسم از اقسام چهارگانه ی اراضی، ارض عامر بالعرض می باشد که حکم آن از آن چه درباره ی سایر اراضی بیان کردیم مشخص می شود؛ زیرا:

ارض عامر بالعرض مسبوق به موات است که اگر آن موات، موات بالاصاله باشد پس هر کسی آن را إحیاء کرده باشد مالک می شود.

و اگر آن موات، موات بالعرض باشد و در نتیجه مسبوق به ملک دیگری باشد، بیان کردیم که محیی دوم مالک نمی شود مگر این که صاحب قبلی إعراض کرده باشد و إلا باید حقّ صاحبان قبلی را أداء کند.

و اگر ارض عامر بالعرض توسط محیی إحیاء نشده باشد بلکه به طور طبیعی و براساس تغییر آب و هوا آباد شده باشد، متعلّق به امام(علیه السلام) می باشد؛ زیرا «کلّ ارضٍ لا ربّ لها» از انفال بوده و مال امام(علیه السلام) می باشد و در نتیجه اگر کسی آن را حیازت کند نسبت به آن اولویت پیدا می کند و مالک نمی شود.

پس بحمدالله مسائل مربوط به ارض عامر بالعرض نیز روشن شد.