بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 475

توضیحاتی در مورد شکل به دست آمده

در مورد شکل سؤالاتی قابل طرح است:

1. چرا سواد را بین دو قوس قرار دادید؟ چرا آن را به شکل مستطیل یا لوزی رسم نمی کنید؟

پاسخ:

در قوس شرقی، کوه ها بیانگر مرزهای سواد هستند پس رسم آن به طور دیگر امکان پذیر نیست. امّا از جایی که کوه ها به سمت شرق کشیده می شوند حدّ سواد با آن ها همراه نیست؛ زیرا از چند نقشه ی قدیمی بر می آید از شرق عبادان تا موضع مذکور از کوه ها، حدّ غربیِ منطقه خوزستان بوده. این قسمت را به صورت قوس دار رسم کردیم؛ زیرا در نقشه ی قدیمی، سرزمین عراق بین دو قوس رسم شده و قبلاً بیان کردیم که مرزهای سرزمین عراق در عرض و بخش جنوبی خود، با مرزهای سواد یکی است.

در قوس غربی، از جایی که خط مرزیِ رسم شده رود فرات را قطع می کند تا عبادان، تکلیف روشن است؛ زیرا علاوه بر قوس این قسمت در نقشه ی قدیمی، بیابان های خشک که به صورت قوسی سواد را احاطه کرده نشان گر درستی رسم است. به طور کلّی سیاهی هایی که در عکس های هوایی مشاهده می شود تأیید خوبی برای برخی مرزهای سواد در نقشه ی ماست.

امّا در قسمت شمال غربی از پشت هیت تا موصل می پذیریم که سواد ممکن است قدری کوچک تر یا بزرگتر از مرزی که رسم کردیم باشد امّا تقریباً همین است.

2. چرا برای معرفی حدّ شرق تا غرب سرزمین سواد از نقاط حلوان و قادسیه نام برده اند در حالی که قادسیه در جنوب غربی و حلوان در شمال شرقی است؟