بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 62

3. صحیحه ی عیص بن القاسم:

-1

وَ [مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوب] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) فِی الزَّکَاهِ قَالَ: مَا أَخَذُوا مِنْکُمْ بَنُو أُمَیَّهَ فَاحْتَسِبُوا بِهِ وَ لَا تُعْطُوهُمْ شَیْئاً مَا اسْتَطَعْتُمْ فَإِنَّ الْمَالَ لَا یَبْقَی عَلَی هَذَا أَنْ تُزَکِّیَهُ مَرَّتَیْنِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الطَّوِیلِ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ. (2)

عیص بن قاسم از امام صادق(علیه السلام) نقل می کند که درباره ی زکات فرمودند: آن چه که بنی امیه از شما أخذ می کند به عنوان زکات حساب کنید و تا آن جا که می توانید چیزی به آنان پرداخت نکنید؛ همانا در صورتی که دوبار تزکیه کنید، چیزی از مال [برای شما] باقی نمی ماند.

این روایت با این که بیان می کند اگر از شما گرفتند به عنوان زکات محسوب کنید و در صحیحه ی ابی عبیده الحذاء نیز فرمود مبادله با آنان در مورد آن چه به عنوان زکات گرفتند جایز است، ولی در عین حال می فرماید: «وَ لَا تُعْطُوهُمْ شَیْئاً مَا اسْتَطَعْتُمْ» پس معلوم می شود تنافی ندارد که آن مال به عنوان زکات محسوب شده و تصرّف در آن برای شیعه جایز باشد و در عین حال سلطان حق نداشته باشد آن را أخذ کند، و حتّی الامکان باید از دادن زکات به سلطان خودداری کرد و اگر معامله ای در مورد آن با سلطان انجام شد، پرداخت عوض به سلطان لازم نیست.

بنابراین در مورد خراج نیز گرچه روایت علی بن یقطین از لحاظ سند و