بررسی گستره ی فقهی اخذ مال خراج و زکات از سلطان جائر ، اقسام و احکام اراضی صفحه 92

یعنی تمام یا اغلب ادلّه ی حلّیت أخذ خراج مأخوذ از اراضی خراجیه که ذکر شده و عبارت است از:

1. لزوم حرج و اختلال نظام در صورت عدم تحلیل.

2. سیره.

3. اخبار دالّ بر جواز أخذ جوائز السلطان.

4. اخبار دالّ بر حلّیت مأخوذ از اراضی خراجیه.

5. اخبار جواز تقبل ارض از سلطان و شراء از عامل و ... .

شامل مأخوذ از اراضی انفال و مجهول المالک نیز می شود؛ چون هم کلمات خود ائمه(علیهم السلام) اطلاق دارد و هم این که وقتی از امام(علیه السلام) از شراء یا قباله سؤال می کردند، حضرت استفصال نمی کردند که آیا این قباله مربوط به اراضی خراجیه است یا مربوط به اراضی انفال، بلکه مطلقاً می فرمودند جایز است. در حالی که آن چه در عمل اتفاق می افتاد، اعم از اراضی خراجیه و اراضی انفال بود.

بررسی استدلال سید یزدی(قدس سره)

در این که عامه انفال را حقّ سلطان می دانند شکی نیست، امّا این که آیا سلاطین جور عملاً از اراضی انفال خراج می گرفتند تا روایات را ناظر بر آن هم بدانیم، نیاز به بررسی دارد.

به بیان دیگر استدلال سید یزدی(قدس سره) در صورتی تمام است که بدانیم سلاطین جور در متن واقع از اراضی انفال خراج می گرفتند و شیوع داشته، که در این