- پیشگفتار 1
- مقدمه 4
- مأخذ جملات اذان 7
- مقدمه 14
- شرح پیام 18
- الله اکبر 18
- اشهدانّ محمداً رسول الله 24
- اشهد أنّ علیاً ولی الله 26
- حی علی الصلاه 28
- حی علی الفلاح 29
- حی علی خیر العمل 32
- حذف «حی علی خیر العمل» از اذان 42
- تکبیر و تهلیل 45
- توضیح: 46
- توضیح دیگر 47
- قدقامت الصلوه 48
- مقدمه 50
- اذان و فرد 50
- ندای گسترده 57
با توجّه به این که خداوندی که انسان را آفریده هرگز به او ظلم نخواهد کرد و او را بدون راهنما و در گمراهی رها نمی کند، با این که اختیار انتخاب به او داده است همواره راهنمائی و هدایت نیز فرموده است.
این هدایت (تشریعی) به وسیله ی پیامبران الهی قبل از حضرت محمد(ص) در زمانها و شرایط مختلف انجام گرفته و با بعثت نبی اکرم(ص) از نظر اصول عقاید و دستورات و تکالیف و احکام به مرحله ی کمال رسیده است. اما با پیشرفت علم انسان، که آنهم ملهم از هدایت الهی و زیر مجموعه ی علم مطلق حضرت باری تعالی است، و تغییر شرایط زمان و مکان، این اصول نیاز به تبیین و تطبیق با شرایط دارد که باز هم نیاز به هدایت است.
حال این هدایت جامعه ی بشری درباره ی تفسیر و کاربرد وحی کامل شده ی حضرت حق به وسیله ی چه کسانی باید انجام شود؟ عقلاً و منطقاً به وسیله ی کسانی که شایستگی این راهنمایی و تفسیر را داشته باشند.
کسانی چنین شرایط و شایستگی را دارند که اولاً خود مبّری از انحراف و گناه باشند و ثانیاً خود به دستورات (به نحو کامل) با انطباق با اصول آن عمل کنند و ثالثاً علم و معرفت لازم و کافی برای درک و تشریح آن ها را داشته باشند.
حال با نگرش به نص و روایات متقن نبوی از طرفی و خصوصیات فردی و معلومات شخصی (مانند آنچه درباره امامان باقر و صادق (ع) جلوه گر شد) از طرف دیگر چه کسی (چه کسانی) شایسته تر از حضرت علی (ع) و ائمه ی معصومین می توانند باشند؟
بنابراین اعمّ از این که در اذان جمله ی «اشهد ان علیاً ولی الله» گفته شود یا نشود مفهوم آن منطقاً در مسیر و جریان رو به رشد و نیاز فزاینده ی تشریح