- پیشگفتار 1
- مقدمه 4
- مأخذ جملات اذان 7
- مقدمه 14
- شرح پیام 18
- الله اکبر 18
- اشهدانّ محمداً رسول الله 24
- اشهد أنّ علیاً ولی الله 26
- حی علی الصلاه 28
- حی علی الفلاح 29
- حی علی خیر العمل 32
- حذف «حی علی خیر العمل» از اذان 42
- تکبیر و تهلیل 45
- توضیح: 46
- توضیح دیگر 47
- قدقامت الصلوه 48
- مقدمه 50
- اذان و فرد 50
- ندای گسترده 57
توّجه به روش و سیره ی آن حضرت نمی توان آن را منسوب به آن حضرت دانست. زیرا حضرت پیامبر(ص) که حتی نماز شب را (علاوه بر فرائض ی_ومی_ه) ب_ر خود فرض می دانستند و سخنی از روی میل شخصی و هوس نمی فرمودند (ما ینطق عن الهوی) دور از عقل و منطق به نظر می رسد که نماز را بهترین عمل ندانند و نظری غیر از این بدهند (چه نظر شخصی و چه مبتنی بر وحی).
علاوه بر این، جمله «الصلاه خیر من النوم» استحکام و جامعیت سایر جملات اذان را ندارد و توّجه به معنا و مفهوم آن هم مؤید عدم آهنگی و همچنین سبک بودن آن نسبت به دیگر جملات اذان می باشد.
اگر بگوییم «الصلاه خیر من النوم » بر این سیاق می توان موارد زیاد دیگری را ذکر کرد که از نظر مفهوم مشابه و هم سنگ آن است مثلاً: «الصلاه خیرٌ من الاکل» یا «الصلاه خیر من الشرب» و «الصلاه خیر من المشی» «الصلاه خیرٌ من...» که می توان کلیه ی اعمال عادی و روزانه انسان را در مقایسه با نماز قرارداد که نماز بهتر از آن ها است.
بنابراین، معنا و مفهوم این جمله هم جامعیت سایر جملات اذان را ندارد و هم عدم سنخیت آن با سایر جملات بارز است.
تکبیر و تهلیل
(الله اکبر _ لا اله الاّ الله)
در پایان اذان باز هم به گفتن تکبیر و تهلیل می رسیم که با تکرار اصول عقاید اسلامی تأکید بر وجود الله و یگانگی او می گردد.
به طور خلاصه: