پژوهشی در احکام ولایی وحکومتی صفحه 138

به شمارش مشهورترین آنها پرداخته و مورد ششم را قاعده ی اهم و مهم و جواز ورود به زمین غصبی برای «نجات جان غریق» و استثناهای «دروغ» و «غیبت» و همینطور «تقیه» و بسیاری از عناوین ثانوی را از این باب برشمرد:

«و بهذا البیان یمکن ارجاع کثیر من العناوین الثانویه الی قاعده الاهم و المهم و تزاحم الملاکین».((1))

یادسپاری: دو نکته در اهم و مهم

(1). ارجاع عناوین ثانوی به قاعده ی اهم و مهم ارجاع مفهومی نیست تا بتوان به کمک آن حصر مفهومی را برداشت، زیرا ضرورت و اضطرار اگر چه زیرمجموعه ی عنوان اهم و مهم برود ولی هرگز در معنی آن به کار نمی رود.

(2). اهم و مهم یک حکم عقلی است و دو قسم دارد: «اهم و مهم تکلیفی» و «اهم و مهم امتثالی».

(1 . 2) «اهم و مهم تکلیفی»

سنجشی است که شارع یا هرقانون گذاری هنگام تشریع و قانون گذاری از آن بهره جسته و از میان تکالیف متفاوت به اهم حکم می کند.

(2 . 2) «اهم و مهم امتثالی»:

چاره جویی مکلف هنگام برخورد با تکالیفی که فرا روی او قرار گرفته و به یک باره توان امتثال آنها را ندارد، به ناچار اهم را بر مهم مقدم می کند.((2))