پژوهشی در احکام ولایی وحکومتی صفحه 144

برابر ظاهر آن، نبی مکرم صلی الله علیه و آله یا مرد انصاری ضامن نبود؛ زیرا اگر ضمانتی در میان بود حضرت به آن اشاره می کرد.((1))

6. 5 حصر و تعدد معیاری

معیار؛ یعنی شاخصه ی تشخیص. عنوان ثانوی باید دارای این شاخصه باشد تا هم مکلف وظیفه اش را بداند هم از سوء استفاده ی احتمالیِ برخی مکلفان سودجو پیشگیری شود. حال پرسش این است آن معیار چیست؟

عنوانی، ثانوی به حساب می آید که معیار مقبول شرعی، عرفی، نوعی و شخصی داشته باشد، همانند: فقدان آب؛ از نظر فقه، مکلفی فاقد آب است که در چهار سمت؛ شمال، جنوب، مشرق و مغرب به جست و جو بپردازد، نه اینکه به مجرد نگاه به اطراف، خود را از طهارت آبی عاجز دانسته و به سراغ تیمم برود. همینطور در عسر و حرج باید معیار را نظرِ نوع مردم قرار داد.

صاحب فصول رحمه الله علیه در این باره نگاشت:

«ان المعتبر فی المقام ما یکون فیه حرج و ضیق علی اغلب الانام، فلا عبره بالنادر منهم نفیاً و اثباتاً.»((2))