- مقدمه ناشر 1
- فصل یکم:کلید واژه ها 5
- اشاره 5
- فصل دوم: چگونگی پیدایش حکم 5
- فصل سوم: سنجش انواع حکم با فتوا 5
- بخش یکم: جستار حکم 5
- فصل یکم: جایگاه ولایت 6
- بخش سوم: آشنایی با حکم ولایی 6
- فصل دوم: آشنایی با احکام عناوین اولی و ثانوی 6
- فصل یکم: آشنایی با عناوین اولی و ثانوی 6
- فصل چهارم: پیامدهای صدور حکم ولایی 7
- فصل دوم: پیشینه ی حکم ولایی 7
- فصل پنجم: جایگاه حکم ولایی در احکام اولی و ثانوی 7
- فصل سوم: ویژگی های حکم ولایی 7
- القسم الاول: مبحث الحکم 9
- سپاس: 13
- 1. پیشینه 14
- 3. اهمیت، ضرورت و فواید 18
- 6. منابع 19
- 4. پیش فرض تحقیق 19
- 5. روش تحقیق 19
- درآمد بخش: تحویل جستار حکم 20
- فصل سوم: چیستی حکم و سنجش انواع آن با فتوا 20
- فصل یکم: کلید واژه ها 20
- فصل دوم: چگونگی پیدایش حکم 20
- فصل دوم: چگونگی پیدایش حکم. 21
- اشاره 21
- درآمد بخش: تحلیلِ جستار حکم 21
- فصل یکم: کلید واژه ها. 21
- فصل سوم: چیستی حکم و سنجش انواع آن با فتوا. 21
- اشاره 22
- معنی «لغوی» واژه ی حکم 22
- معنی اصطلاحی واژه ی حکم 24
- حکم در فقه 25
- حکم در اصول 27
- اشاره 27
- 1. تعریف یاد شده جامع نیست: 29
- 2. خطاب کاشف از حکم شرعی است و نه عین آن. 30
- حکومت 31
- اشاره 31
- واژه ی حکومت 31
- اصطلاح حکومت 32
- حکومت اصطلاحی 35
- حکومت در اصول 35
- حکومت عرفی 36
- اشاره 37
- پیشینه ی حکومت 37
- 2. حکومت در اصطلاح 38
- ولایت 40
- اشاره 40
- واژه ی ولایت 40
- بررسی کلام راغب و اشکال علامه طباطبایی رحمه الله علیه بر آن 41
- ولایت در اصطلاح فقه و تعریف بزرگان 42
- بررسی تعریف های ولایت 44
- اشاره 44
- 1. واژه ی ریاست، سلطنت و مانند آن 44
- 3. مفهوم ولایت ولایت فقط بر دیگری نیست! 45
- 4. تعریف به لازم! 47
- موجودیت حکم ولایی و حکومتی 48
- ضرورت حکومت 49
- اشاره 49
- اشاره 52
- متن حکم میرزای شیرازی رحمه الله علیه 53
- حکم ولایی و حکومتی چگونه تعریف شده است؟ 54
- تفکیک حکم ولایی از حکومتی 59
- تفکیک حکم حکومتی از مقررات اجتماعی 62
- پیشینه ی گویش حکم ولایی و حکومتی 64
- حکم قضایی 65
- اشاره 65
- نکته های نگارنده: 66
- بررسی دیدگاهی در حکم قضایی 67
- حکم اولی و ثانوی 68
- اشاره 68
- 1. واقعی و عارضی 69
- اصطلاحات مشهورتر حکم اولی و ثانوی: 69
- اشاره 69
- 2. واقعی و ظاهری 70
- 3. الاهی و ولایی 71
- اشاره 73
- دیگر یادکردها از حکم اولی و ثانوی 73
- 1. حکم مخالف دلیل یا رخصت در برابر حکم مطابق آن 74
- 3. احکام پیشرو و غیر پیشرو 75
- پیشینه ی گویش حکم ثانوی 76
- 5. حکم اصلی و طاری 76
- 4. حکم اولی و غیر اولی 76
- بررسی دیدگاهی در پیشینه ی گویش حکم ثانوی: 77
- اشاره 78
- اشاره 78
- مبادی: 78
- یاد سپاری: فرایند مبادی 81
- فعلیت 82
- غایات 83
- اشاره 83
- نکته های نگارنده: 84
- دو یادسپاری؛ زمینه ی حکم و ملاکات آن: «تشریع» و «تسری» 86
- اشاره 88
- اشاره 88
- 1. چیستی حکم و بررسی دیدگاه ها 88
- 1. دیدگاه ابوحامد غزالی 89
- بررسی دیدگاه ها 89
- اشاره 89
- 3. دیدگاه آیت الله خویی رحمه الله علیه 90
- 6. دیدگاه نگارنده 93
- اشاره 94
- 2. تنویع و تقسیم حکم 94
- فایده ی بررسی چیستی حکم 94
- یاد سپاری؛ اولی و ثانوی در برابر ظاهری 96
- انکار تقسیم حکم 96
- اشاره 98
- 3 . سنجش انواع حکم با فتوا 98
- یاد سپاری؛ قانونی بودن تقدم اهم بر مهم 98
- 1.3 . سنجش حکم الاهی و فتوا 99
- 2.3 . سنجش حکم ولایی و فتوا 100
- 3.3. سنجش حکم حکومتی 101
- 4.3 . سنجش حکم قضایی و فتوا 102
- یاد سپاری؛ مصلحت مطابقت فتوا و فرمان حکومتی با واقع 102
- یاد سپاری؛ مبنای صحت آرای قضایی مجتهد متجزی و قاضی مقلد 103
- یاد سپاری؛ تغییر پذیری حکم و فتوا 105
- اشاره 107
- 1. درآمدی برعنوان 109
- اشاره 109
- اشاره 109
- 2.1. اقسام عنوان و ضابطه ی شناخت آنها 112
- 1. 3 .1 تصنیف آمر و طولیت؛ 113
- 3. 1 ضابطه ی 113
- 3.2 تنویع و تبصره 114
- اشاره 116
- 2. گونه های عنوان ثانوی 116
- 1 . 2 «تکوینی غیر اختیاری» 117
- 3 . 2«ضرورت 119
- 4 . 2 «شک و جهل» 120
- 3 . آثار عناوین ثانوی 121
- اشاره 121
- 1 . 3 تأثیر در موضوع و ملاک 122
- 3 . 3 اثبات و تضاعف؛ مجمع العنوانین در بیان امام خمینی قدس سره 124
- دریافتی از کلام امام قدس سره 126
- یاد سپاری؛ نقش شارع نسبت به اثر عنوان های ثانوی 127
- 1 . 4 اضطرار 128
- اشاره 128
- 2 . 4 اکراه و اقسام آن 129
- 3 . 4 تقیه 130
- 4 . 4 ضرر 131
- 5. وجوه تعدد و انحصار عناوین ثانوی 133
- اشاره 133
- 1 . 5 .ضروت و اضطرار در مقام عدد 134
- 2 . 5 ضرورت و اضطرار در مقام حد 135
- اشاره 135
- مواردی که رفتار فردی و حکومتی به ضرورت مقید نیست: 136
- 3 . 5 حصر و تعدد مفهومی 137
- اشاره 137
- یادسپاری: دو نکته در اهم و مهم 138
- (2 . 2) «اهم و مهم امتثالی»: 138
- (1 . 2) «اهم و مهم تکلیفی» 138
- 4 . 5. حصر و تعدد واژگان 139
- اشاره 139
- 2 . 4 . 5 ذاتی و عرضی 140
- 5 . 4 . 5 اصلی و تولیدی 140
- 1 . 4 . 5 بسیط و مرکب 140
- 3 . 4 . 5 اثباتی و ارتفاعی 140
- 4 . 4 . 5 عناوین زمینه ساز اولی و ثانوی 140
- 6 . 4 . 5 طولی و عرضی 141
- 9.4. 5 اصلی و طاری 142
- 7. 4 . 5 الاهی و ولایی 142
- 10.4. 5 ثانوی واقعی و ثانوی ظاهری 142
- 8.4. 5 واقعی و ظاهری 142
- اشاره 143
- 5. 5 حصر و تعدد تکلیفی 143
- یاد سپاری؛ رفع حکم و رفع ضمانت 143
- 6. 5 حصر و تعدد معیاری 144
- فرجام جستار وجوه تعدد و انحصار و نسبیت 145
- اشاره 145
- 7. 5 حصر و تعدد زمانی و مکانی 145
- ویژگیها 147
- اشاره 147
- 1. حکم اضطراری و غیر اضطراری 148
- 2.1. ثبات 148
- اشاره 148
- 1.1. واقعیت 148
- 3.1. طولیت 150
- اشاره 152
- 2. حکم الاهی و ولایی 152
- 2.2. مصلحت اندیشی و خطا پذیری 153
- 3.2. نسخ و نقض 153
- 1.2. ثبات، استمرار و محدودیت 153
- 4.2. واقعیت 154
- اشاره 154
- 3. احکام واقعی و ظاهری 154
- 1.3. اشتراک 155
- ا.4. معنی تقدیم و تقدم 158
- اشاره 158
- 4. تقدم و تأخر حکم ثانوی 158
- 1.2.4. اطلاق حکم اولی 159
- 2.4 . سنجش حالات حکم اولی و ثانوی 159
- یاد سپاری؛ تقدیم و تقدم بر اصطلاح مشهور 159
- 4. 2.4. تقدم حکم ثانوی 160
- 3 . 2.4. تأکید حکم اولی 160
- اشاره 162
- 1. اهمیت ولایت 164
- اشاره 164
- 2. اقسام ولایت 165
- 3. نفی و اثبات ولایت 166
- 5. ولایت و حکم 167
- 4. نهی از ولایت پذیری کافران 167
- روایت فضیل بن یسار 168
- (1) تشریعات نبوی صلی الله علیه و آله در روایت: 171
- (3) توجه ویژه به اهل بیت علیهم السلام 171
- (2) شایستگی نبی اعظم صلی الله علیه و آله 171
- نکته های نگارنده به مناسبت روایت فضیل بن یسار 171
- (4) تربیت نبوی صلی الله علیه و آله 172
- اشاره 172
- (1.4) زکات اسب 173
- (2.4) نهی از متعه 173
- اشاره 174
- (5). اشکال محقق بحرانی رحمه الله علیه 174
- (1.5) مقام امامان معصوم« علیهم السلام » 175
- (2.5). روایات تفویض 176
- (6). جواب پایانی 178
- (4. 5) راه تشریع تنها وحی نیست. 178
- 6. تفکیک ولایت از حکم 181
- 8. تمسک به اصل عدم ولایت 183
- اشاره 184
- 9. منطقهً الفراغ 184
- اشاره 185
- 1.9. دیدگاه اثبات؛ شهید صدر رحمه الله علیه 185
- نکته های نگارنده در عبارت اول دیدگاه اثبات: 186
- نکته های نگارنده در عبارت دوم دیدگاه اثبات 187
- 2.9. دیدگاه نفی 189
- 3.9. وجه الجمع دیدگاه نفی و اثبات 191
- اشاره 192
- (1) نشان های تاریخی عصر حضور 192
- اشاره 192
- (1.1) ویرانی مسجد ضرار 193
- (2.1). خضاب 194
- (6.1) الف. پیشگیری ازکشتن برخی حیوانات حلال گوشت. 195
- (4.1) نهی از بیرون بردن گوشت قربانی از سرزمین منا. 195
- (3.1) بازداری از زیارت اهل قبور. 195
- (5.1) بازداشتن از مصرف نوعی کشمش. 195
- (7.1) جلوگیری از دیوارکشی اطراف باغ ها 196
- (1.2). اجبار محتکر بر فروش کالای احتکاری 197
- اشاره 197
- (4.2). تحریم لباس بیگانگان 199
- (5.2). طلاق زن 200
- اشاره 203
- 1. مصلحت اندیشی 204
- 3. نقض ناپذیری 209
- اشاره 213
- 4. تقدم بر دیگر احکام 213
- 4.2. ورود و حکومت 215
- 1.5. نیاز به گویش خاص 218
- اشاره 218
- 5. واژگان حکم 218
- 2.5. بی نیازی ازگویش خاص 220
- 3.5. تفصیل امام خمینی قدس سره: «ما صدر من الحاکم» 222
- اشاره 227
- 1.1. آیات 228
- اشاره 228
- 1. جایگاه اطاعت و عصیان حکم ولایی در ادله 228
- 2.1. روایات: 232
- 2. وجوب اطاعت و حرمت مخالفت، اثر نفس حکم ولایی یا اثر دلیل پشتیبان 233
- 3 . اثر واقعی اطاعت و عصیان حکم 237
- اشاره 237
- 1.3. دیدگاه مشهور امامیه 237
- 2.3. مسلک سلوک شیخ انصاری رحمه الله علیه 238
- 4. سنجش حکم ولایی با واقعیت 239
- اشاره 242
- دو دیدگاه کلی 243
- 1 . اولیت حکم ولایی و حکومتی 243
- اشاره 243
- 2.1. بیان آیت الله معرفت رحمه الله علیه از اولیت حکم ولایی و حکومتی 244
- نکته های نگارنده 245
- 3.1. بیان آیت الله مؤمن از اولیت حکم ولایی و حکومتی 246
- 2. ثانویت حکم ولایی و حکومتی 248
- 3. تلفیق؛ اولیت و ثانویت حکم ولایی و حکومتی 250
- 4 . حکم ولایی و حکومتی، نه اولی و نه ثانوی 251
- اشاره 256
- 5 . تفصیل نگارنده 256
- 1.2.5. «حوزه ی اجرائیات» 257
- 3.2.5. «حوزه ی احکام شرعی 258
- 2.2.5. «حوزه ی موضوعات احکام شرعی» 258
- 2.3. حکم مستفاد از عنوان ثانوی 259
- قرآنی و روایی 262
بنابراین در چنین حالتی اگر مکلف بداند که امام علیه السلام به دلیل تقیه افطار کرد، او به افطار مجاز نیست مگر اینکه معصوم علیه السلام حکم کند.
در روایت آمده، امام صادق علیه السلام به ملاحظه ی خلیفه ی عباسی، در حالی که می دانست حلول ماه شوال نشده روزه اش را میل کرد((1)). امام علیه السلام کار خویش را اینگونه تعلیل کرد: یک روز از روزه ی رمضان را افطار کنم بهتر از این است که گردنم را بزنند:
«إن افطر یوماً من شهر رمضان احب الیّ من أن یضرب عنقی.»((2))
3.5. تفصیل امام خمینی قدس سره: «ما صدر من الحاکم»
ایشان به تبیین واژه های حاکم پرداخته و به روایت هایی نیز استشهاد کرده است:
«الثانیه کل ما ورد من رسول الله و امیرالمؤمنین بلفظ «قضی» او «حکم» او «امر» و امثالها لیس المراد منه بیانالحکم الشرعی، و لو ارید ذلک لا یکون الا مجازا او ارشاداً الی حکم الله». فان الظاهر من تلک الالفاظ هو انه قضی او امر
1- ) «فروع کافی»، ج 4، ص 83
2- ) همان مدرک.