پژوهشی در احکام ولایی وحکومتی صفحه 23

به همین دلیل دهنه ی لگام «حکمه» نامیده شد. فراهیدی در این باره می نویسد:

«حکمه اللجام ما احاط بحنکیه سمی به لانها تمنعه من الجری» ((1))

«اعتباری» مانند رأی قاضی که «فی نفسه» محکم نیست؛ زیرا معنی گفتاری آن پس از پایانِ گفتار قاضی هنگام اعلام رأی قضایی به ظاهر از میان رفته و لفظ نوشتاری آن نیز به سادگی در خور پاره شدن است؛ ولی جایگاه قانونی اش چنان رفعتی دارد که به آسانی قابل نقض نیست؛ بلکه همه را به پذیرش ملزم و طرف های درگیر را به گردن نهی در برابر خود وادار می کند.

فیومی بر معنی اتقان– بدون تفکیک یاد شده- تصریح کرده است:

«احکمت الشیء بالالف اتقنته فاستحکم.»((2))

همین منبع ذیل «الحکمهًْ» استحکام را به معنی «وثوق» معنی کرده:

«و استحکم الامر وثق» زیرا هر چیز محکمی سزاوار اعتماد است.

دیگر گویش ها مانند: «داوری به عدل» و «علم و فقه»، «حلم و حکمت»((3)) نیز به همین معنی باز می گردند، مثلا حکمت، علمی برهانی است که تردید در آن راه ندارد، همین طور سایر معانی.

1- ) «کتاب العین»، ج 1، ص 412.
2- ) «مصباح المنیر»، ص 145.
3- ) ر.ک به «المحیط فی اللغه، لسان العرب، معجم اللغه العربیه»، ذیل ماده ی «حکم». خلیل بن احمد فراهیدی حکمت را از لوازم معنی عدل و علم و حلم می داند.