پژوهشی در احکام ولایی وحکومتی صفحه 29

پیش از پاسخ به پرسش فوق باید توجه کرد که وی در مقام بیان حقیقت حکم((1)) بوده و نه تعریف اصطلاحی آن تا بتوان بر تبیین او ایراد گرفت چنانچه از ظاهرکلامش پیداست:

«الفن الاول فی حقیقته و یشتمل علی تمهید و ثلاث مسائل: اما التمهید؛ فهو ان الحکم عندنا...»((2))

ولی با این حال بزرگانی مانند: شهید صدر رحمه الله علیه بر تبیین ایشان اشکال هایی به گونه ی زیر وارد کردند:

1. تعریف یاد شده جامع نیست:

ایشان معتقد است تعریف یاد شده گویای همه ی اطراف حکم شرعی نیست زیرا حکم، تنها متوجه رفتار مکلفان نیست بلکه به ذات و مسائلی که به آنان مربوط می شود نیز تعلق می گیرد:

«ان الحکم الشرعی لایتعلق بافعال المکلفین دائماً بل قد یتعلق بذواتهم او اشیاء اخری ترتبط بهم ... الزوجیه حکم شرعی متعلق بذواتهم و الملکیه حکم شرعی متعلق بالمال.»((3))

1- ) حکم، واقعیتی ورای ظاهرآن دارد که به آن حقیقت گفته می شود، این بحث در ادامه خواهد آمد.
2- ) «المستصفی»، مدرک پیشین.
3- ) «دروس فی علم الاصول»، الحلقهًْ الاولی، ص53-52.