پژوهشی در احکام ولایی وحکومتی صفحه 84

غایت به معنی «نهایت»، پایان هر چیز است؛ حسی مثل پایان راه برای رونده ای که می خواهد مسافتی را بپیماید، غیرحسی مثل ورزشکاری که راه را به انگیزه ی ورزش و در نهایت سلامتی می پیماید؛ سلامتی چیزی نیست که در ظاهر دیده شود، آنچه دیده می شود آثار آن است. در هر حال غایت در اینجا به معنی هدفی است که حکم به دنبال یافت آن است مانند: «صلاح» و «فساد»؛ این دو مقصود از اوامر و نواهیِ مولای حکیم هستند چنانکه بزرگان (رحمهم الله) نیز بر آن تصریح کردند:

«المصالح الافعال الحسنه غایات فی طلب الحکیم العالم بها»((1))

نکته های نگارنده:

1. آوردِ مصلحت در بیان ایشان از باب مثال بوده، زیرا زشتی کارهای ناپسند نیز با نهی مولا و پرهیز مکلف میشود، به همین دلیل ترک مفسده در کنار کسب مصلحت غایت فرمان شمرده می شوند.

2. این دو، غایت اقصا برای حکم هستند، یعنی امکان دارد حکم هدف های پلکانی داشته باشد؛ در مرحله ی آغازین، هدفی و در مرحله ی بعدی هدفی دیگر