پژوهشی در احکام ولایی وحکومتی صفحه 90

2. دیدگاه محقق عراقی رحمه الله علیه

ایشان اراده ی تشریع را که با خطاب آشکار می گردد، حقیقت حکم دانسته:

«حقیقه الحکم و هی الاراده التشریعه المبرزه بالخطاب.»((1))

اراده صفتِ نفس، از مبادی حکم و نه واقعیت آن است مگر به تشریع نفسانی بینجامد تا خطابِ گفتاری و نوشتاری از آن حکایت کرده و سزاوار واقعیت برای حکم گردد.

3. دیدگاه آیت الله خویی رحمه الله علیه

ایشان اعتبار نفسانی مولا را که به سبب انشا آشکار می شود، حقیقت حکم می داند:

«فالحکم عباره عن اعتبار نفسانی من المولی و بالانشاء یبرز هذا الاعتبار النفسانی لا انه یوجد به.»((2))

اعتبار به معنی جعل و تشریع، اصطلاحی برای تعریف خودِ حکم و نه حقیقت آن است؛ چنانکه برخی بزرگان((3)) حکم را به اعتبارِ شرعی تعریف کردند؛ بنابراین در مرتبه ی نفس، اعتبار نیز حکمی نفسانی است که خطاب شفاهی یا کتبی از آن حکایت می کند.

1- ) «نهایهًْ الافکار»، ج3، ص 167.
2- ) «مصباح الاصول»، ج٣، ص٧٧.
3- ) «اصول العامهًْ»، ص 55.