پژوهشی در احکام ولایی وحکومتی صفحه 94

برهان ما براین نظرگاه، فهم مخاطب از اینگونه خطاب هاست، چنانکه امام قدس سره بر انسباق ذهنیِ عرفی و عقلایی تکیه کرد.

فایده ی بررسی چیستی حکم

این نوشتار چند نکته ی علمی و کاربردی را نشان می دهد:

(1) خطاب کاشف از حکم و نه حقیقت آن است؛ یا دستِ کم مسلم نیست که خطاب تمام حقیقت حکم باشد.

(2) اعتبار در انشای حکم جایگاه ویژه ای دارد؛ چنانکه آیت الله خویی رحمه الله علیه، اعتبار نفسانی را حقیقت حکم دانسته، یعنی حکم حتی در مراتب اعلا واقعیت دارد تا چه رسد به مرتبه های پایینتر.

(3) پرسش از آن واقعیت؛ کاوش در چیستی اعتبار سبب می گردد مکلف با آگاهی بیشتر در برابر آن اعتبار، واکنش مناسب نشان دهد.

(4) نیازمندی به این بررسی در سنجش حکم با فتوا؛ زیرا در آنجا حقیقت حکم با واقعیت فتوا مقایسه می گردد.

2. تنویع و تقسیم حکم

اشاره

آیا حکم تنویع و تقسیم پذیر است؟

پیش از پرداختن به این پرسش باید چند نکته را یادآور شویم:

1.2. تنویع و تقسیم به شناخت بهتر آن واحد کمک می کند، زیرا وحدتش به کثرت و اجمالش به تفصیل تبدیل می گردد، چنانکه این کار، رسمی رایج میان دانشمندان علوم مختلف بوده و هست.