- مقدمه ناشر 1
- مقدمه 3
- سرآغاز 4
- بخش اول : چرا دین ؟ ! 4
- دین گریزی در نگرش تاریخی 6
- دین یا کلیسا ؟ ! 7
- خود گریزی 8
- به دنبال پاسخ ! 10
- چراباید رفت ؟ ! 11
- ورشکستگی عقل 14
- کابوس 15
- در جست و جوی راهی نو 17
- نیاز اساسی 18
- سرانجام . . . . دین . . . . 19
- حسن ختام 21
- بخش دوم : چرا اسلام ؟ ! 21
- سرآغاز 21
- طلوع اسلام 22
- بنای تمدن 23
- اسلام مروج دانش 25
- موج رو به گسترش 27
- جهان اسلام و انتقال دانش به غرب 28
- آیا اسلام ، افیون ملت ها بود ؟ ! 31
- در جست و جوی علل رکود 32
- عوامل درونی 33
- عوامل بیرونی (تقابل تمدن های اسلامی و غربی) 34
- تقابل دین اسلام و غرب 36
- احیاگران و اسلام ناب 38
- معجزه پیامبر 41
- بخش سوم : چرا نماز می خوانیم ؟ ! 46
- سر آغاز (قیر شب ) 46
- فرار از یاد مرگ ، گریز از خود 49
- صالحان وارسته 52
- عبور باید کرد 54
- شرط اول قدم 59
- تن مادی و روح الهی 60
- غذای روح 66
- جمع بندی 69
- نماز ، ستون دین است 71
- نغمه های عاشقانه 75
- از نگاهی دیگر 78
- در حدیث دیگران 81
آری ، اسلام و تعالیم الهی آن بود که در مدتی کوتاه ، انقلابی عظیم در عرصه تمدن بشری را به وجود آورد . ؛ حال آیا منبعی آسمانی و الهی و پشتوانه ای فراانسانی که از علمی لایزال و قدرتی بی زوال نشاءت بگیرد برای خلق چنین حماسه ای لازم و حتمی نیست ؟
((حق را به باطل می پوشانید؛ تا حقیقت را پنهان سازید و حال آن که به حقانیت آن واقفید . )) (57)
با مروری در آنچه مورد بحث قرار گرفته ، نقش اساسی دین اسلام در شکل گیری تمدن عظیم اسلامی و نیز جایگاه رفیع این تمدن در تاریخ بشری آشکار می گردد . تاریخ ، گواهی است بر این مدعا ، که اسلام نه تنها ((افیون )) مات ها نبوده ، بلکه عامل تحرک و پویایی در این جوامع بوده است ؛ و لذا شبهه کسانی که دین مبین اسلام و مسیحیت تحریف شده قرون وسطائی را همسان گرفته و با استناد به تجربه ی مثبت غرب در کنار گذاشتن مسیحیت قرون وسطایی در عصر رنسانس ، اسلام را عامل عقب ماندگی مسلمانان دانسته و خواهان کنار گذاشتن آن از صحنه ی زندگی مسلمانان بریا آغاز یک پیشرفت
عظیم می باشند ، مرتفع می گردد .
در جست و جوی علل رکود
اما سؤ ال اساسی که ذهن هر محققی را در این زمینه به خود مشغول می دارد ، این گونه مطرح می شود که : پس چه عواملی موجب رکود تمدن اسلامی و عقب ماندگی فعلی جهان اسلام گردیده است ؟ آیا یک تمدن دینی ، هم چون یک تمدن غیر دینی دوره های مختلف ((اوج ))و ((افول ))دارد ؟ آیا تمدن اسلامی که در عصر حاضر دچار انزوا و رکورد گردیده سرانجام هم چون یک تمدن پیرو از کار افتاده به انحطاط خواهد رسید ؟ اگر خواب مثبت باشد پس در آن صورت چه تفاوتی بین این دو نوع تمدن - دینی و غیر دینی - وجود دارد ؟
به راستی چه عللی باعث گردید تا تمدن اسلامی که روزگاری به شهادت تاریخ در راءس قافله تمدن بشری و پیشتاز در عرصه های مختلف اجتماعی بود ، این گونه امروزه در برابر تمدن غیر دینی غربی ، ناتوان و عقب مانده و منفعل جلوه کند ؟ مگر نه این که اسلام به عنوان آخرین دین الهی ، ادعای جاودانگی دارد ؟ پس چرا تمدنی که بر مبنا و اساس این دین ، پی ریزی شده بود ، این سان دچار نابسامانی گردیده ؟
با این یادآوری که تمایز قائل شدن بین اسلام و تمدن اسلامی ، از نکات مهمی است که در این بحث باید مورد توجه قرار گیرد ، به بررسی علل عقب ماندگی فعلی جهان اسلام پرداخته ، در پی جواب هایی مستدل و قانع کننده برای سؤ الات یاد شده خواهیم بود؛ که در نهایت
با طرح احیای تمدن اسلامی با مبنا قرار دادن تعالیم این دین آسمانی ، به رفع شبهه می پردازیم .
عواملی که در رکورد تمدن اسلامی ، دخیل بوده و نقش داشته اند به دو حوزه مجزا تقسیم می گردند؛ یک دسته علل و عوامل درونی و دسته دیگر علل خارجی می باشند که به اختصار پیرامون هر دو حوزه ، بحث خواهد شد .