سیمای متهجدین صفحه 41

ممتاز آنان را برمی شمرد...

هنگام سَحر و آخر شب، یعنی آن هنگامی که آرامش و صفای خاصی همه جا را فرا گرفته، در آن هنگام که غافلان و بی خبران در خوابند و غوغای جهان مادی فرونشسته و طبعاً توجّه خاصی که به ارزشهای اصیل هستی در سر مردان خدا و قلب زنده دلان پیدا می شود، به یاد خدا بپا می خیزند و در پیشگاه با عظمتش، استغفار و طلب آمرزش می کنند و محو پرتو نور و جلال پروردگار می شوند و با تمام وجودشان زمزمه توحید دارند «والمستغفرین بالأسحار».

از امام صادق علیه السلام در تفسیر این آیه نقل شده که فرمود: «کسی که در نماز هفتاد بار بگوید «استغفرالله ربّی و اتوب الیه» و تا یک سال بر این عمل مداومت نماید، خداوند او را جزو استغفارکنندگان در سحر «والمستغفرین بالأسحار» قرار می دهد و حتماً او را مشمول عفو خود می سازد.(1)

سحر چیست؟ واژه «سَحَر» در اصل به معنی «پوشیده و پنهان بودن» است و چون در آخر شب، پوشیدگی خاصی بر همه چیز حکومت می کند، نام آن «سَحَر» گذاشته شده است. لغت «سِحْر» نیز از همین ماده است زیرا شخص ساحر دست به کارهایی می زند که اسرار آن از دیگران پوشیده و پنهان است. عرب به «ریه» و«شش» نیز گاهی «سَحَر» می گوید، این هم به خاطر پوشیده بودن درون آن می باشد.

چرا در اوقات شبانه روزی تنها به وقت سحر اشاره شده است، در حالی که استغفار و بازگشت به سوی خدا در همه حال مطلوب است؟ این برای آن است که سحر به خاطر آرامش و سکوت و تعطیل کارهای مادی و نشاطی که بعد از استراحت و خواب به انسان دست می دهد، آمادگی بیشتری برای توجّه به خداوند به او می بخشد و این معنی را به آسانی با تجربه می توان دریافت. حتی بسیاری از دانشمندان برای حل مشکلات علمی از آن وقت استفاده می کردند زیرا چراغ فکر و روح انسان در آن وقت از هر زمان پرفروغ تر و درخشان تر است و از آنجا که روح عبادت و استغفار، توجه و حضور دل می باشد، عبادت و استغفار در چنین ساعتی از همه ساعات گرانبهاتر است.»(2)

خواجه عبدالله انصاری در تفسیر عرفانی خویش آورده است:

«الصابرین و الصادقین... جوان مردانی که به دل شکیبایانند بر فرمان حق، به روح