سیمای متهجدین صفحه 53

بنابر این در اوایل کار این حکم به صورت مستحب موکدی بوده و بعد تخفیف داده شده است و با توجّه به این که در آغاز هرکار مخصوصاً در اوایل یک انقلاب بزرگ، همیشه توان و نیروی بیشتری لازم است. جای تعجب نیست که یک چنین دستور فوق العاده ای به پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم و مسلمانان داده شده باشد که قسمت زیادی از شب را بیدار بمانند و به محتوای این برنامه جدید و تعلیمات انقلابی آن آشنا گردند و علاوه بر آگاهی، خود را برای پیاده کردن آن، از نظر روحیه بسازند.

این آیات بار دیگر اهمیت شب زنده داری و نماز شب و تلاوت قرآن را در آن هنگام که غافلان در خوابند، گوشزد می کند. قبلاً نیز اشاره کرده ایم عبادت در شب، مخصوصاً در سحرگاهان و نزدیک طلوع فجر، اثر فوق العاده ای در صفای روح و تهذیب نفوس و تربیت معنوی انسان و پاکی قلب و بیداری دل و تقویت ایمان و اراده وتحکیم پایه های تقوا در دل و جان انسان دارد که حتی با یک مرتبه آزمایش انسان آثار آن را به روشنی در خود احساس می کند. به همین دلیل علاوه بر آیات قرآن، در روایات اسلامی نیز تأکید فراوانی روی آن شده است؛ از جمله در حدیثی از امام صادق علیه السلام می خوانیم: «انّ من روح اللّه تعالی ثلاثه: التهجد باللیل و افطارللصائم و لقاء الاخوان»؛ سه چیز از عنایات مخصوص الهی است: عبادت شبانه و افطار دادن به روزه داران و ملاقات برادران مسلمان.

«انّ ناشئه اللّیل هی أشدّ وطئاً و اقوم قیلا»؛ مسلماً برنامه عبادت شبانه پابرجاتر و با استقامت تر است. این آیات همچنان به بحث درباره عبادت شبانه و آموزشهای معنوی در پرتو تلاوت قرآن در دل شب ادامه می دهد و در حقیقت به منزله بیان دلیلی است برای آنچه در آیات قبل آمده است، می فرماید: این دستور عبادت و تلاوت شبانه به خاطر آن است که برنامه (عبادت و تعلیم) شب پابرجاتر و با استقامت تر است. «ناشئه» از ماده «نَشْی» به معنی «حادثه» است و در این که منظور از آن در اینجا چیست، سه تفسیر برای آن ذکر شده:

نخست این که منظور ساعات شب است که یکی بعد از دیگری حادث می گردد یا خصوص ساعات آخر شب و سحرگاه؛ دیگر این که منظور برنامه قیام برای نماز و عبادت و تلاوت قرآن است، همان گونه که در حدیثی از امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: «هی القیام فیآخر اللّیل الی صلوه اللّیل»؛ منظور قیام آخر شب برای نماز شب است و در حدیث دیگری از امام صادق علیه السلام در تفسیر این آیه آمده «قیامه عن فراشه لا