سیمای متهجدین صفحه 54

یُرید الااللّه»؛ منظور برخاستن از بستر است که هدفی جز خدا نداشته باشد؛ سوم این که منظور آن حالات معنوی و روحانی و نشاط و جذبه ملکوتی است که در دل و جان انسان در این ساعات مخصوص شب به وجود می آید که آثارش در روح انسان عمیق تر و دوامش بیشتر است.

البته این تفسیر و تفسیر قبل از آن لازم و ملزوم یکدیگرند و مناسب است که هر دو در معنی آیه جمع باشد. «وطئاً» در اصل به معنی گام نهادن و هم چنین به معنی توافق نکردن است. تعبیر به «اشدّ وطئاً» یا به معنی مشقت و زحمتی است که قیام و عبادت شبانه دارد و یا به معنی تأثیرات ثابت و راسخی است که در پرتو این عبادات در روح و جان انسان پیدا می شود. البته معنی دوم مناسب تر است. این احتمال نیز وجود دارد که به معنی توافق بیشتری است که در این لحظات میان قلب و چشم و گوش انسان و بسیج همه آنها در مسیر عبادت پیدا می شود.

«أقوم» از ماده «قیام» به معنی پابرجاتر و صاف تر است و «قیل» به معنی سخن گفتن است که در اینجا اشاره به ذکر خدا و تلاوت قرآن است. روی هم رفته این آیه از آیاتی است که با تعبیرات پرمحتوایش رساترین سخن را درباره عبادت شبانه و نیایش سحرگاهان و راز و نیاز با محبوب در ساعاتی که اسباب فراغت خاطر از هر زمان فراهم تر است و هم چنین تأثیر آن در تهذیب نفوس و پرورش روح و جان انسانی، بیان کرده است و نشان می دهد که روح آدمی در آن ساعات آمادگی خاصی برای نیایش و مناجات و ذکر و فکر دارد».(1)

در تفسیر ادبی خواجه عبدالله انصاری آمده است: «ای جوانمرد! هیچ کرامت چنان نبود که در شب تاری از بستر گرم برخیزی و بر درگاه باری با تضرع و زاری و در مناجات شوی و به زبان نیاز در حضرت رازگویی؛ الهی! بارم ده تا قصه درد خود به تو بردارم، بردرگاه تو می زارم و در امید و بیمم می نازم. خدایا! واپذیرم تا با تو پردازم، یک نظر در من می نگر، تا دو گیتی به آب اندازم، عزیز من! در شب بیدار و هشیار باش که شب بوستان دوستان است و بهار عارفان. شب مرغزار محبان است و نور صادقان. شب سرور مشتاقان است و راحت روح مطیعان.

8_ سوره الدّهر آیه 26 :

«و من اللّیل فاسجد له و سبّحه لیلاً طویلاً» یعنی و شب را برخی به سجده خدا