سیمای متهجدین صفحه 93

مار گزیده ای به خود می پیچید و چون غم رسیده ای اشک می ریخت. ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه می گوید: «علی علیه السلام از هر کس عبادت و بندگیش بیشتر بود. او غالب روزها، روزه و شبها به نماز اشتغال داشت. او بود که با تهجّد و نوافل و ادعیه و اذکار، مستحبّات نماز را به مردم می آموخت. اگر علی علیه السلام نبود کسی نمی دانست و نمی توانست چنین رهبری عالم و عامل باشد. به علاوه که علی علیه السلام با خلوص نیّت و کمال ایمان و تقوی به عبادت می پرداخت و حتی جنگ هم مانع از عبادت او نبود.»

علی علیه السلام در اواخر شب قدری استراحت می کرد و آنگاه برمی خاست، نگاهی به آسمان می کرد و پنج آیه از سوره آل عمران را تلاوت می نمود و به نماز مشغول می شد. آنها که در نخلستانها خواب بودند، یک یک را بیدار می کرد و سپس به مسجد می رفت. اهل مسجد را بیدار می کرد و در نماز سر به سجده می گذاشت. آن قدر گریه می کرد که خشت زیر سرش گل می شد و از خوف خدا می گریست و در همین حال بود که پیکان از پایش کشیدند و قسم خورد که نفهمیدم. آن قدر از خود منصرف و به خدا متوجّه بود.

ابن ابی الحدید معتزلی درباره عبادت علی علیه السلام در جای دیگر آورده است: «او عابدترین بود و نماز و روزه اش از تمام مردم بیشتر بود و مردم نماز شب و توجّه به اوراد و اذکار الهی و نمازهای مستحبّی را از حضرت آموختند. او بزرگ مردی است که آن قدر شیفته نماز و عبادت بود که در سخت ترین شب جنگ صفین (لیله الهریر) جا نماز خود را میان دو صف لشکر پهن کرد و در حالی که تیرها مانند باران در جلو رویش فرو می ریخت و از چپ و راست می گذشت به نماز ایستاد و هراسی به دل راه نداد و تا فرجام نیایش تکان نخورد. او آن قدر سجده کرد که پیشانی اش به واسطه سجده های طولانی پینه بسته بود و اگر در دعاها و مناجاتهای آن حضرت تأمّل نمایی و از نکات برجسته و لطایف آن که خدا را با عظمت و جلال بی مانندی یاد کرده است، آگاه شوی و از خضوع و خشوع و تسلیم و انقیاد وی در پیشگاه با عزّت و پر مهابت ذات احدی واقف گردی میزان اخلاص آن حضرت را خواهی شناخت و خواهی دانست که آن سخنان آتشین و کلمات دلنشین از چه دلی برخاسته و بر کدام زبان جاری گشته است».(1)

در منتهی الآمال درباره علی علیه السلام آمده است: «... آن حضرت اعبد مردم و سیّد عابدین و مصباح متهجّدین بود. نمازش از همه کس بیشتر و روزه اش فزون تر بود. بندگان خدا از