- پیش گفتار 3
- عبادت هدف آفرینش 5
- اشاره 5
- بخش اول:کلیّات 5
- عبادت فطری است 6
- 1. اهمیّت و ضرورت 6
- اشاره 6
- اشاره 6
- اهمیّت نماز و نمازگزاری 7
- نماز در قرآن 8
- نماز و گناه 9
- نماز و شیطان 9
- نماز در قیامت 11
- نماز؛ وجه اشتراک شرایع آسمانی 11
- مسجد؛ مکانی ویژه نمازگزاران 12
- نماز؛ عبادتی همیشگی 12
- ضرورت نمازگزاری (چرا نماز بخوانیم؟) 13
- تکرار و تنوع 13
- تأمین نیاز درونی و روانی انسان 14
- پرورش تمرکز ذهن 16
- دست یابی به وقارِ اخلاقی و شخصیتی 18
- برقراری عدالت اجتماعی 18
- همسویی با هستی 19
- قبول نظم و انضباط 19
- ضرورت و اهمیت انس با نماز 20
- انس با نماز شرط قبولی همه اعمال 21
- انس با نماز و اهمیت حضور قلب در روایات 21
- انس با نماز و آثار واقعی نماز 22
- انس، ارتباط برتر 23
- 2. مفهوم شناسی 24
- اشاره 24
- ریشه واژه نماز 24
- ریشه واژه «صلوه» معانی و کاربردهای آن 26
- واژه «انس» 29
- 3. پیشینه تاریخی 30
- اشاره 30
- نمازگزاری در آیین زرتشت 32
- نماز در ادیان وحیانی 32
- اشاره 32
- نمازگزاری در آیین یهود 33
- نمازگزاری در آیین مسیحیت 36
- نمازگزاری در قاموس کتاب مقدس 37
- نماز و ادیان غیر وحیانی 39
- 4. نمازگزاری و انس با نماز از نگاه روایات 40
- اسرار نماز 40
- اشاره 40
- ترک نماز 41
- آداب و مستحبات نماز 42
- نمازگزاری خردسالان و جوانان 43
- نماز شب 44
- نماز مستحبی 44
- نماز از نگاه قرآن 45
- پی آمدهای نماز 46
- پی آمدهای ترک و سهل انگاری در برپایی نماز 47
- آداب نماز 47
- اشاره 49
- 5. نماز از دیدگاه اندیشمندان مسلمان و غربی 49
- نماز از دیدگاه مرحوم امام خمینی رحمهم الله 51
- اندیشمندان مسلمان 51
- نماز از دیدگاه میرزا جواد آقا ملکی تبریزی 51
- اشاره 51
- نماز از دیدگاه اندیشمندان غربی 52
- نماز از دیدگاه فیض کاشانی 52
- عوامل انس با نماز 56
- اشاره 56
- اشاره 56
- بخش دوم:عوامل انس با نماز 56
- 1. حضور قلب 57
- دلایل اخلاقی _ عرفانی انس با نماز 57
- اشاره 57
- نظری بر واژه قلب 57
- اشاره 57
- عوامل حضور قلب در نماز 59
- روح و کالبد نماز 61
- نماز، راحت ترین ارتباط با خداوند 61
- نماز در فضای بندگی 62
- اشاره 64
- 1. تأثیر عام (اثر غیر مستقیم) 65
- اشاره 66
- طمأنینه 66
- 2. تأثیر خاص آداب نماز 66
- نشاط نمازگزار 67
- صوت نمازگزار 68
- موانع حضور قلب 76
- اشاره 76
- 1. وسوسه شیطان 77
- اشاره 77
- عوامل درونی 77
- 2. پرخوری 78
- الف) لذّتِ خوردن و لذّتِ نماز 78
- اشاره 78
- ب) آثار پرخوری 79
- 3. شتاب در قرائت نماز 81
- 4. خواب آلودگی دایمی یا پرخوابی 82
- 6. خودداری از دفع ادرار 84
- 5. سستی و خستگی 84
- اشاره 85
- عوامل بیرونی 85
- 1. بیهوده گویی یا سخنِ لغو 85
- 2. چشم چرانی 87
- 3. مکان شلوغ و پرهیاهو 88
- 4. شرکت در مجالس آلوده به گناه 89
- 5. بی توجهی به احکام فقهی و آداب ظاهری 90
- 6. حواس ظاهری و امور خارجی 92
- اشاره 101
- 2. روحیه نیایش 101
- نماز و نیایش 102
- عبادت، خط سیری از ماده به معنا 102
- الف) عوامل شناختی 104
- اشاره 104
- اشاره 104
- 2. احساس نیاز 105
- 1. درک عظمت خدا 105
- امّید 106
- 3. توجه به آثار روانی، تربیتی نیایش 106
- اشاره 106
- اعتماد به نفس 107
- 4. هنر در نیایش 108
- امنیت روانی 108
- اختیار انسان در برابر اراده الهی 109
- 5. اعتقاد به اختیار و دو برداشت نادرست از آن 109
- اشاره 109
- نیایش نمادی از دوران طفولیت بشر 110
- 6. معارف نیایش 111
- 7. مطالعه شرح حا ل نیایشگران 112
- 1. زهد 113
- اشاره 113
- ب) عوامل عملی 113
- 2. پرهیز از حرام خوری 114
- 3. تواضع 115
- 4. تقوا، ورع 116
- 5. حضور در مجالس نیایش 117
- 6. برقراری رابطه عاطفی 117
- 3. درکِ لذّت در عبادت 118
- اشاره 118
- آسیب شناسی منطق لّذت در مورد نماز 121
- نماز، لّذت برتر 122
- اشاره 123
- 4. درک زیبایی های نماز 123
- زیبایی شناسی نماز 125
- نماز، کلید ملاقات 126
- رو به خانه دوست 127
- اذان، ترنّم رویش 127
- نیّت از آغاز تا پایان 128
- محراب 128
- نخستین تکبیر 128
- سر تسلیم فرود آوردن 129
- سخن دل 129
- خواستی عاجزانه، نیازی دلنشین 131
- دعای سلامت 132
- تجدیدباورها 132
- اسرار نماز و زیباشناسی نماز 133
- اشاره 138
- 5. پیش نیازهای عبادت 138
- الف) پیش نیازهای شناختی 140
- ب) پیش نیازهای رفتاری 143
- 6. شناخت نسبت به نماز 147
- اشاره 147
- سه رکن اصلی عبادت 148
- علل رفتاری انس با نماز 150
- 1. تکرار و تداوم عبادت 150
- اشاره 150
- 3. نماز اولِ وقت 153
- 4. الگوهای رفتاری _ شخصیتی 155
- 5. خاطراتِ نماز 157
- دلایل اجتماعی انس با نماز 158
- 1. امام جماعت 158
- اشاره 158
- 2. مسجد 159
- 3. نماز جماعت 163
- 4. تجربه های مثبت نمازگزاران 165
- مراحل نمازگزاری تا انس با نماز 168
- اشاره 168
- بخش سوم:مراحل و تفاوت ها 168
- اشاره 168
- الف) انس اجمالی 170
- 1. توجه به معنای الفاظ در قرائت 171
- ب) انس تفصیلی 171
- اشاره 171
- 3. درک حقیقت عبادت 172
- درک حقیقت عبادت با برهان عقلی 172
- 2. تصحیح صورت افعال نماز 172
- اشاره 172
- درک حقیقت عبادت با ادراک قلبی 173
- ویژگی های انس 174
- تفاوت های نمازگزاری و انس با نماز 174
- عوامل انس 174
- بخش چهارم:آثار انس با نماز 176
- اشاره 176
- اشاره 176
- الف) آثار اخلاقی 176
- اشاره 176
- آثار فردی 176
- 1. تکامل و خودسازی 177
- 2. اخلاص 178
- 3. تواضع 179
- 4. صبر 180
- ب) آثار تربیتی 182
- اشاره 182
- 1. ثبات شخصیت 183
- 2. نظم و انضباط 184
- 3. احساس قدرت و عزّت 184
- 4. ادبِ برخاسته از نماز 185
- تواضع 185
- اشاره 185
- خوش زبانی 185
- نظافت 186
- متانت و وقار 186
- 5. تمرکز ذهن 186
- رعایت آداب خاص 186
- ج) آثار بهداشتی نماز 187
- اشاره 189
- آثار اجتماعی 189
- اشاره 189
- الف) مسایل اجتماعی نماز در سطح خُرد 189
- تعامل اجتماعی برآمده از نماز 190
- ب) مسایل اجتماعی نماز در سطح کلان 191
- نماز به عنوان نظام 191
- اشاره 191
- تعمیم ساختاری 192
- تنظیم سیاسی 192
- تنظیم اجتماعی 193
- تفاهم نمادین 194
- آثار اقتصادی 194
- اشاره 197
- آثار سیاسی 197
- نماز عامل تحکیم وحدت سیاسی 198
- اشاره 200
- الف) نقش عمومی نماز در خانواده 200
- آثار خانوادگی 200
- فضای معنوی 200
- اشاره 200
- محبّت 201
- باروری شخصیت 201
- 1. تغییر بینش زوج های جوان نسبت به زندگی 202
- اشاره 202
- ب) نقش نماز در زندگی زوج های جوان 202
- 2. حفظ کیان خانواده 203
- 3. زوج های جوان و تجربه محدود زندگی 204
- 4. نماز، مهار کننده هیجان جوانی 205
- 5. نماز و نیازهای واقعی زوج جوان 206
- 6. تأثیر بلندمدّت دوران آغازین زندگی 211
- 7. تربیت فرزندان 211
- آثار تحصیلی 213
- نتیجه 214
- کتاب نامه 216
حد فاصل نماز خوانده می شود و اگر کسی نماز را در آن محدوده به جا نیاورد، بعد باید قضای آن را به جا آورد.
زمانی که برای نماز در نظر گرفته شده است از نظر فضیلت یکسان نیست.(1) بنابراین، برپایی نماز در اولِ وقت سبب التزام نمازگزار و ایجاد یک برنامه منظم نمازگزاری می شود که نمازگزار طبق آن برنامه، پیوسته و منظم به نماز می ایستد. این نظم، در ایجاد انس با نماز اثر زیادی دارد؛ به طور کلی، نظمی که در سایه نمازگزاری ایجاد می شود، در ایجاد انس با نماز موثر است. علاوه بر این، چنین نظمی به دیگر موارد زندگی نیز تسرّی می یابد.
پیش تر گفتیم که انس به نماز، یکی از مراحلِ عالی نمازگزاری است و محصول تداوم رفتاری است که طی یک برنامه منظم به اجرا در می آید. تقیّد به نماز گزاردن در اولِ وقت، سبب می شود برنامه ای که به انس با نماز می انجامد، ضمانت اجرایی بیشتری پیدا کند.
در روایات نیز، به نماز اولِ وقت بهای زیادی داده شده است و با عبارت های گوناگون، نمازگزاران به نمازگزاریِ اولِ وقت تشویق شده اند. اولِ وقت، بهترین وقت(2) و نماز اولِ وقت برترینِ عمل ها است.(3) برتری نمازگزاردن در ابتدای وقت نماز بر آخرین فرصت آن مثل برتری آخرت بر دنیاست.(4) وقتی که وقت نماز فرا می رسد، درهای آسمان برای بالا
1- هر نمازی یک وقت فضیلت دارد که از ابتدای وقت وجوب نماز اذان آغاز می شود.
2- تهذیب، ج 2، ص 253، ح 1004؛ استبصار، ج 1، ص 258، ح 925.
3- عوالی اللئالی، ج 2، ص 213؛ المستدرک علی الصحیحین، ج 1، ص 301، ح 678 .
4- الکافی، ج 3، ص 274، ح 6؛ تهذیب، ج 2، ص 41، ح 129؛ مکارم الاخلاق، ج 2، ص 66، ح 2166.