- مقدمه 1
- 1 تأملي بر اصطلاح تاريخ قرآن و پيشينه تاريخي آن 4
- زواياي بحث در تاريخ قرآن 7
- اشاره 8
- 1- منابع قرآني، تفسيري 8
- منابع مطالعه علمي تاريخ قرآن 8
- 2- منابع تاريخي، روايي 10
- 3- منابع مدون علوم قرآني 11
- 4- منابع خاص تاريخ قرآن در دوره معاصر 13
- 5- سخني درباره كتاب حاضر 15
- 2 وحي و نزول قرآن 18
- بررسي نخستين نزول وحي در روايات فريقين «4» 22
- الف- روايات اهل سنت 22
- 1- بررسي سند روايات 24
- 2- بررسي متن و محتوي روايات 24
- 3- نقد قرآن از روايات مذكور 26
- ب- روايات اهل بيت عليهم السّلام 27
- 3 آشنايي با فضاي نزول قرآن 31
- اشاره 31
- 1- نظام اجتماعي و سياسي 31
- 2- نظام اعتقادي 32
- 3- نظام اخلاقي 32
- 4- نظام اقتصادي 33
- 5- نظام علمي و فرهنگي 35
- جمعبندي و نتيجهگيري 36
- اشاره 37
- 1- خصوصيت ادبي، بلاغي سورههاي مكي «2» 37
- 4 قرآن در مكه (مواجهه ابتدايي با قرآن) 37
- اسماع قرآن در مكه و تأثير آن بر قريش 39
- 2- خصوصيت فكري سورههاي مكي 41
- نكته 42
- تلاش قريش براي مقابله با اثر فكري قرآن 43
- ادعاهاي قريش در تحليل قرآن «2» 44
- 1- بيانات ساحرانه 45
- 3- افسانههاي قديمي 46
- 2- عبارات شاعرانه 46
- 5- امكان نظيرآوري از سوي مردم 47
- 4- سخنان كاهنانه 47
- 6- امكان نظيرآوري توسط پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم 48
- 7- سخنان پريشان يك مجنون 49
- 9- كلام ساختگي به دليل وقوع نسخ 50
- 8- القائات شياطين 50
- نقد قرآن نسبت به ادعاهاي مشركان 51
- 5 برنامه پيامبر (ص) در عرضه قرآن در مكه 53
- الف- اقراي خداوند براي پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم 54
- اشاره 54
- معناشناسي اقراء 54
- كيفيت اقراء 54
- ب- اقراي پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم براي مردم 56
- ج- اقراي مؤمنان نسبت به هم 57
- 6 جمع قرآن در زمان رسول خدا (ص) 59
- مقدمه 60
- بررسي معاني جمع قرآن 60
- انگيزههاي حفظ قرآن در مكه 65
- 2- علاقه و اهتمام پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم به حفظ قرآن 65
- 1- بلاغت قرآن 65
- اشاره 65
- 3- حفظ قرآن موجب تكريم شخصيت بود 66
- 4- اجر و ثواب خواننده و حافظ قرآن 66
- 5- نياز مسلمانان به قرائت سورههايي از قرآن در نماز 66
- نتيجه 67
- 6- تأثير روحي و معنوي قرآن 67
- كتابت قرآن در مكه 68
- 1- وجود نويسندگان 68
- اشاره 68
- الف- نخستين پيام 69
- ب- سوره عبس آيات 11 تا 16 69
- 2- ابزار نگارش 69
- ه- سوره اسرا، 93 70
- د- سوره بيّنه آيات 2 و 3 70
- ج- سوره فرقان آيه 5 70
- ط- سوره اعراف آيه 145 71
- ز- سوره انبياء آيه 100 71
- ي- سوره طور 1- 3 71
- و- سوره انعام آيه 7 71
- 3- انگيزه نوشتن قرآن 72
- 7 بررسي اخبار قرآني در مدينه 74
- اشاره 74
- الف- قبل از هجرت، پيشقراولان آموزش قرآن 75
- ب- نظام پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم در تعليم قرآن 76
- 1- تعليم ده آيه ده آيه قرآن 76
- 2- تعليم قرآن به قصد قرب الي اللّه 77
- 3- تعليم معاني و تفسير آيات قرآن 79
- 4- تعليم قرآن توسط معلمان قرآن 80
- 5- صدور تعليمات قرآن با مسافرت به قبايل 81
- 6- اعطاي امتياز به افراد براساس دانش قرآني «2» 82
- 6- 1) تعيين امام جماعت براساس احفظ يا اقراء بودن قاري 83
- 6- 2) امارت و فرماندهي براساس دانش قرآني بيشتر 84
- 6- 3) امتياز بعد از وفات و در قبر 84
- 6- 6) برتري مطلق اهل قرآن 85
- 6- 5) امتياز براساس قرآن در بهشت 85
- 6- 4) امتياز قرآني در قيامت 85
- هشدار از فراموشي 86
- 7- غنيمت شمردن فرصتها براي نشر قرآن در سيره پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم 86
- آهنگ تدوين قرآن 87
- ب- قاريان و كاتبان قرآن در مدينه 90
- 8 تدوين قرآن در مدينه 95
- كتابت در مدينه بعد از اسلام 95
- اهتمام پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم نسبت به تعليم كتابت در ميان مسلمين: 96
- شماري از كاتبان رسول خدا صلّي اللّه عليه و اله و سلّم 97
- آموختن كتابت يهود 97
- نقدي بر نظريه واقدي 98
- تعداد كاتبان پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم و نوع كتابت آنان 101
- الف- شكلگيري سورهها 102
- ساختار قرآن بهعنوان يك كتاب در عهد پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم 102
- ابزارهاي نگارش 102
- ب- نامگذاري سورهها 105
- ج- تعيين مكان آيات در سورهها 107
- تمهيد بحث 108
- دلايل تدوين قرآن در زمان حيات پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم 108
- الف/ 2- اظهارات مشركان 109
- الف/ 3- آيات تحدي 109
- الف- دلايل قرآني 109
- ب- دلايل روايي 110
- ب/ 2- حديث ثقلين 111
- ب/ 3- ختم قرآن 112
- ب/ 4- تعبير «حسبنا كتاب الله» از سوي عمر 114
- ب/ 5- احاديث ويژه جمع قرآن در زمان پيامبر (ص) 115
- 9 جمع قرآن پس از رحلت پيامبر (ص) 116
- اشاره 116
- الف- جمع قرآن توسط امام علي عليه السّلام 116
- ب- جمع قرآن در زمان ابو بكر 119
- ديدگاه آية الله معرفت 123
- نقد و نظر 126
- فلسفه جمع قرآن در دوران ابو بكر و نكات قابل تأمل در اينباره 128
- دليل انتخاب زيد بن ثابت چه بود؟ 130
- نقدي بر قضاياي جمع قرآن به وسيله زيد 132
- ج- جمع قرآن در دوره عثمان «3» 133
- تمهيد موضوع: اهميت بحث قراءات در اسلام 134
- بررسي اختلاف قرائت در عصر رسول خدا صلي اللّه عليه و اله و سلم 136
- خلافت عثمان و ظهور اختلاف قرائت 140
- كميته يكي كردن مصاحف 144
- تحليلي بر اقدام عثمان، امتيازات، كاستيها 146
- 1- ابتدايي بودن خط 147
- 2- بينقطه بودن حروف 147
- اول- ويژگي رسم الخط مصاحف عثماني 147
- 3- خالي بودن خط از علائم و حركات 148
- 4- نبودن الف در كلمات 149
- 5- تأثير لهجه قبايل 149
- دوم- اختلاف مصاحف عثماني با يكديگر 150
- اصلاح رسم الخط قرآن 153
- 10 قرآن و قراءات در گذر زمان 155
- شكلگيري قراءات سبعه با ظهور ابن مجاهد 159
- بررسي واكنشها نسبت به كار ابن مجاهد 161
- قضاوت كلي نسبت به كار ابن مجاهد 163
- بررسي تواتر يا عدم تواتر قراءات هفتگانه 164
- بحثي پيرامون حجيت قراءات 165
- ظهور قراءات برتر در قراءات سبعه 168
- منابع 171
- مقالات: 175
- برخي از منابع مؤلف القرآن الكريم و روايات المدرستين «1» 175
يعني: و يا ميگويند كه قرآن را از پيش خود ساخته و به نام خدا منتشر كرده است، چنين نيست بلكه نميخواهند ايمان بياورند.
7- سخنان پريشان يك مجنون
از جمله نسبتهايي كه مشركان به رسول خدا صلّي اللّه عليه و اله و سلّم ميدادند، مسأله جنون و ديوانگي آن حضرت و به صورت معتدلتر مسحور واقع گرديدن ايشان بود. اين نسبتها علاوه بر لطمهاي كه به رسول خدا صلّي اللّه عليه و اله و سلّم وارد ميساخت، ميتوانست در صورت پذيرش از سوي مردم، ماهيت الهي قرآن را نيز زير سؤال برده و آن را- نعوذ بالله- به عنوان مجموعهاي از افكار ماليخوليايي يك جنزده يا القاءات مسحوري بياراده جلوه دهد. احتمالا هدف از ذكر اين نسبتها در درجه نخست ضربه زدن به اصالت قرآن بوده است تا لطمه زدن به شخصيت پيامبر صلّي اللّه عليه و اله و سلّم. در اينباره در آيات انتهايي سوره قلم آمده است:
وَ إِنْ يَكادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَ يَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ وَ ما هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِينَ
و در سوره بني اسرائيل آمده است كه كفار به مسلمانان ميگفتند:
إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُوراً «1»
و نيز در سوره صافات آمده است:
وَ يَقُولُونَ أَ إِنَّا لَتارِكُوا آلِهَتِنا لِشاعِرٍ مَجْنُونٍ «2»
و در جاي ديگر:
بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ بَلِ افْتَراهُ بَلْ هُوَ شاعِرٌ فَلْيَأْتِنا بِآيَةٍ كَما أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ «3» (1)- بني اسرائيل، 47
(2)- صافات، 36
(3)- الانبياء، 5