نماز طواف صفحه 7

مبحث سوم: مخاطب چه کسی است؟

برخی مفسرین این احتمال را مطرح کرده اند که مخاطب در آیه «یهود» و «بنی اسرائیل» باشند؛ و این را متناسب با عطف بر «اذْکُرُوا نِعْمَتِیَ »(1) که در آیات قبل آمده و هم سیاق با آیه ی کریمه می باشد دانسته اند.(2) همچنین این احتمال وجود دارد که مخاطب ابراهیم (و کسانی که همراه او مورد ابتلاء قرار گرفته اند) باشد.(3) احتمال دیگر اینکه مخاطب آیه ی کریمه حضرت نبی اکرم صلی الله علیه واله مؤمنین به پیامبرصلی الله علیه و اله و

جمیع خلق می باشند.(4) ظاهراً طبری با تمسک به حدیثی که از «عمر» نقل شده همین احتمال سوم را برمی گزیند.(5)

و اینجا موردی است که این مفسر عامی باتوجه به روایت، از سیاق آیه دست برداشته و دلالت سیاق را ظاهراً نپذیرفته است.

در تفسیر تبیان آمده است: «وظاهر قوله « وَاتَّخِذُوا » أنّه عام لجمیع المکلفین إلاّ من خصّه الدلیل وعلیه أکثر مفسرین».(6) که از این کلام مرحوم شیخ طوسی استفاده شده می شود که مخاطب تمام مکلفین هستند.

1- . سوره بقره، آیه 122 .
2- . طبری، جامع البیان، ج1، ص421.
3- . همان.
4- . همان.
5- . «والخبر الذی ذکرناه عن عمربن الخطاب عن رسول الله صلی الله علیه [وآله] وسلم قبل یدل علی خلاف الذی قاله هؤلاء وأنه أمر من الله تعالی ذکره بذلک رسول الله صلی الله علیه [وآله] وسلم والمؤمنین به وجمیع الخلق المکلفین». ر.ک: طبری، همان.
6- . شیخ طوسی، التبیان، ج1، ص452.