پرچم داران هدایت: تدبری بر زیارت جامعه کبیره صفحه 23

1- 48. مختصر بصائر الدرجات، ص 63.

2- 49. احتجاج، ج 2، ص 224.

3- 50. کافی، ج 1، ص 213.

4- 51. اهل البیت فی الکتاب و السنه، ص 196.

«هُمْ عَیْشُ العِلْمِ و مَوْتُ الجَهْلِ یُخْبِرُکُم حِلْمُهُم عَن عِلْمِهِم...». آنان زنده دارنده دانش و کشنده نادانی هستند بردباری ایشان حاکی از علم و دانش آنهاست....

ومنتهی الحلم

«منتهی» اسم مکان به معنای محل نهایت و پایان است. «حلم» به معنی «بردباری در راه رسیدن به هدف مقدّس» است و به کسی «حلیم» گفته می شود که در عین توانایی، در هیچ کاری قبل از وقتش شتاب نمی کند، عجله به خرج نمی دهد، روحی بزرگ دارد و بر احساسات خویش مسلّط است. لذا راغب اصفهانی حلم را «خویشتن داری به هنگام هیجان غضب» دانسته است و از آنجا که این حالت از عقل و خرد ناشی می شود، گاه به معنی عقل و خرد نیز به کار رفته است. در قرآن کریم، خداوند 18 بار با صفت «حلیم» توصیف شده و حلم خداوند بدان معناست که به گنه کاران فرصت می دهد و هیچ شتابی در عقوبت و عذاب آنها نمی کند. امام سجاد علیه السلام در دعای ابوحمزه می فرماید: «یَحْلُمُ عَنّی حَتّی کَاَنّی لا ذَنْبَ لی». (1) . آنچنان با من بردباری نمودی (عقاب و عذابم نکردی)، مثل اینکه من هیچ گناهی مرتکب نشده ام. حلم مردم همان گونه که حضرت علی علیه السلام فرمودند، عبارت است از فروخوردن خشم و قدرت بر کنترل خویش و به عبارت دیگر مالک خویش بودن. قال علی علیه السلام: «اَفْضَلُ الحِلْمِ کَظْمُ الغَیْظِ وَ مِلْکُ النَفْسِ مَعَ القُدْرَهِ». (2) . و اثر و نتیجه حلم عفو و گذشت از هم نوعان است خصوصاً آن جاهایی که می تواند