با پیشوایان هدایتگر صفحه 136

معنای عباد

واژه «عباد» جمع «عبد» است. کلمه «عبد» نیز دو گونه جمع بسته می شود. گاهی عبد مفرد عباد است و گاهی مفرد عبید است. بنابراین، سه نوع عبد داریم:

1 . اگر عبد مفرد عباد باشد، عبد عبودیّتی است;

2 . اگر عبد مفرد عبید باشد، این عبدِ بردگی است که در فقه در کتاب «الإماء والعبید» مورد بحث قرار دارد.

البتّه عند الاطلاق چنین است; ولی کلیّت ندارد; چون همین عبد مفرد عبید نیز در قرآن مجید به معنای عبد مفرد عباد آمده است. آن جا که می فرماید:

(وَأَنْکِحُوا الاَْیامی مِنْکُمْ وَالصّالِحینَ مِنْ عِبادِکُمْ وَإِمائِکُمْ);1

و مردان و زنان بی همسر خود را و هم چنین غلامان و کنیزان صالح و درستکارتان را همسر دهید.

واژه «عباد» در این جا به معنای عبید آمده است;

3 . عبدِ طاعتی است; یعنی نه عبدِ عبادتی است که مخصوص خداوند متعال است و نه عبد بردگی است که خرید و فروش می کنند; بلکه عبدِ طاعتی است. شاهد، روایتی از امام رضا علیه السلام است. در آیه مبارکه ای از قرآن مجید آمده است:

(أَمْ یَحْسُدُونَ النّاسَ عَلی ما آتاهُمُ اللّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَیْنا آلَ إِبْراهیمَ الْکِتابَ وَالْحِکْمَةَ وَآتَیْناهُمْ مُلْکًا عَظیمًا);2