با پیشوایان هدایتگر صفحه 216

آن گاه که هدایت های حضرت موسی علیه السلام در آن ها تأثیر نکرد و گوش فرا ندادند و ضلالت و گم راهی را برگزیدند، خود امام برای گم راهان شدند. روشن است که این جعل و قرار غیر از آن جعل و قرار به قاعده لطف است که می فرماید:

(أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا);4

پیشوایانی که به امر ما (مردم را) هدایت می کردند.

و در ادامه می فرماید:

(وَأَوْحَیْنا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْراتِ وَإِقامَ الصَّلاةِ وَإیتاءَ الزَّکاةِ وَکانُوا لَنا عابِدینَ);2

به آنان انجام کارهای نیک و برپا داشتن نماز و ادای زکات را وحی کردیم و آنان تنها ما را عبادت می کردند.

چرا که وحی بر ائمّه علیهم السلام نازل می شده است که در توضیح عبارت «ومهبط الوحی» گفتیم که آیا بر خود امام علیه السلام وحی نازل می شده و یا نه وحی نبوده الهام بوده که بخشی از وحی است؟ اگر وحی بوده، این چه وحیی بوده که بر آن بزرگواران نازل می شده است. و به طور قطع منظور وحی نبوّت نبوده است; چرا که بعد از پیامبر اسلام، پیامبری نمی باشد.

کوتاه سخن این که ائمّه علیهم السلام ائمّه هدایت گرند که خداوند آن ها را جعل و نصب کرده است تا به توسّط آنان همه فیوضات، معنویّات، ارشادات، هدایات و برکات بر انسان و دیگر خلایق برسد، به ویژه اگر حرف «باء» در «بأمرنا» به معنای سببیّت بوده باشد که هر چه هست از خداست; اما به توسّط ائمه هدی، در نتیجه این مقام از مقامات ویژه امامان معصوم علیهم السلام خواهد بود.

پس با توجّه به آن چه در زیارت جامعه آمده، بحث ولایت تکوینی و تشریعی و ولایت بر احکام مطرح می شود، و با توجّه به این عبارات و روایات، مختصری با مسئله ولایت آشنا شدیم و ولایت تکوینی و تشریعی را به طور مفصل و جداگانه بحث خواهیم کرد.

1. بصائر الدرجات: 393 و 394، الکافی: 1 / 174 ـ 175، حدیث 1، الاختصاص: 23، بحار الانوار: 11 / 55، حدیث 52.
2. سوره انبیاء (21): آیه 73 و سوره سجده (32): آیه 24.
3. سوره قصص (28): آیات 36 ـ 42.
4 و 2. سوره انبیاء (21): آیه 73.