با پیشوایان هدایتگر صفحه 223

بی گمان روشن گری ائمّه علیهم السلام جنبه معنوی دارد; یعنی آنان تاریکی های معنوی را می زدایند.

نخستین تاریکی، تاریکی عدم است و عدم تاریکی و وجود نور است. بنابراین می توان گفت که همه اشیا به برکت ائمّه علیهم السلام از تاریکی عدم به نور وجود منتقل شده اند; و چنان که پیش تر بیان شد ائمّه واسطه نخستین نعمت هستند که نعمت وجود است و نعمت های دیگر بر آن مترتّب می گردند.

دومین تاریکی، تاریکی شرک است. در زیارت رسول اللّه صلی اللّه علیه وآله چنین می خوانیم:

الحمد للّه الّذی استنقذنا بک من الشرک والضلالة;1

شکر و سپاس خدایی را که به وسیله تو ای رسول خدا ما را از شرک و ضلالت نجات داد.

و در زیارت سیدالشهداء علیه السلام می خوانیم: «وبذل مهجته فیک لیستنقذ عبادک من الجهالة وحیرة الضلالة»2 بلکه همه معصومین علیهم السلام چنین هستند که در زیارت جامعه خواهد آمد که «وأنقذنا من شفا جرف الهلکات». آری، رسول اکرم و ائمه علیهم السلام ما را از پرتگاه هلاکت نجات دادند.

سومین تاریکی معنوی، تاریکی جهل و نادانی است که هیچ ظلمت و تاریکی بالاتر از این نیست و این تاریکی منشأ همه شرور و مفاسد است. ائمّه علیهم السلام وسیله خروج و رهایی از تاریکی جهل و جهالت هستند.

تاریکی چهارم معنوی که خیلی مهم است، تاریکی فتنه است. این تاریکی در هر عصری برای اُمّت ها پیش آمده است و در اُمّت اسلام نیز خدا داند چندین بار پیش آمده و هنوز هم پیش می آید و در آینده نیز پیش خواهد آمد.

تاریکی فتنه بدین گونه است که انسان در برهه ای از زمان در شرایطی قرار می گیرد که راه ها متعدّد شده و همه ظاهرِ خوب دارند، انسان متحیّر می شود که راه نجات کدام است. همه افراد خوب و بد از نظر ظاهر به هم شباهت دارند، ولی سخنانشان با هم تضاد و تناقض دارد. انسان سر در گم است که کدام راه را طی کند.

برای نمونه همه مکّه رفته اند، نماز می خوانند، نه فقط نماز واجب; بلکه نماز شب می خوانند، همه عمّامه دارند، ریش دارند; ولی حرف ها با هم در تضاد و تناقض است و امر ملتبس می شود، به راستی انسان در چنین شرایطی چه وظیفه ای دارد؟ از این رو پیامبر خدا صلی اللّه علیه وآله در حدیثی می فرماید: