با پیشوایان هدایتگر صفحه 252

این جریان ضرب المثل شده برای کسی که کاری را در زمان خود ضایع کند; یعنی در وقتی که مغتنم برای انجام آن کار بوده و زمینه فراهم بوده که انجام شود، آن کار را انجام ندهد می گویند: «فی الصیف ضیّعت اللبن».

جمع «مثل» به این معنا «امثال» است.

به یقین مقصود از «المثل الأعلی» این نیست و قطعاً در خطاب به ائمّه علیهم السلام این معنا مراد نیست; بلکه معنای دیگری مراد است.

مَثَل معنای دیگری دارد که در کتاب ها نیز آمده است و در ادبیّات و سایر علوم در بحث های گوناگون مثال می زنند. مثلاً در علم نحو، آن گاه که مبتدا و خبر را تعریف می کنند، مثال می زنند و می گویند: «کزیدٌ قائم». این گونه مَثَل برای تقریب مطلب و تطبیق کبری است.

جمع «مثل» به این معنا «أمثله» است.

این معنا نیز در خطاب به ائمّه علیهم السلام مراد نیست.

به تصوّر ما مراد معنای سوم از معانی واژه «مَثَل» است که همانا «نمونه» و به اصطلاح عربی «نموذج» است و جمع آن «مُثُل» می باشد.

هر گاه انسان می خواهد حقیقت و واقعیّتی را بیان کند و برای این که امر معقول، خوب و درست فهمیده شود، نام امر محسوسی را می آورد و می گوید: مَثَل آن چنین است.

برای تقریب به ذهن می گوییم: اگر بخواهیم جود، سخاوت و کرم را که از امور محسوسه نیستند تعریف کنیم و آثار و ویژگی های خوبِ آن را بیان نماییم می گوییم: مَثَلش حاتم طایی است.

به گمان من ـ واللّه العالم ـ مراد از «مَثَل» در این عبارت، همین است.