با پیشوایان هدایتگر صفحه 270

اَلسَّلامُ عَلی مَحالِّ مَعْرِفَةِ اللّهِ;

سلام بر جایگاه های معرفت و شناخت خدا.

ائمّه علیهم السلام جایگاه های معرفت و شناخت خدا هستند. واژه «محال» جمع محل، به معنای جای حلول است که چیزی در مکانی قرار می گیرد و به هر مکانی که چیزی در آن حلول کند، محل گویند. بنابراین، دو طرف وجود دارد: «محل» و آن چه در آن محلّ قرار می گیرد. در این جا محل «ائمّه» هستند و «معرفت خدا» در ائمّه است. «معرفت» بالاترین مراتب ادراک است، به طوری که هرگز مورد شک و شبهه نخواهد بود; ولی ذات باری تعالی درک شدنی نیست; پس باید ائمّه را شناخت تا معرفت خدا حاصل شود.

غرض اصلی از نصب ائمّه علیهم السلام معرفت است و نخستین کار آن ها دعوت و فراخوانی حَسَن و نیکوست. خداوند متعال، ائمّه علیهم السلام را داعی به معرفت خویش قرار داده است; یعنی شما انسان هایی که معرفت خدا را لازم دارید، چه در اصل آن و چه در مراتب آن بایستی به کجا مراجعه کنید؟ باید به محل ها و جایگاه های معرفت خدا که ائمّه علیهم السلام هستند مراجعه کرد; چرا که آنان خود محلّ معرفت خداوند متعال هستند، نه در جایی هستند که آن جا محلّ معرفت الهی است.

به همین جهت، اگر کسی امام را شناخت خدا را شناخته است، نه این که ـ نعوذ باللّه ـ اینان خدا هستند. این بزرگواران عباد خداوند متعال و مخلوق او هستند; امّا معرفت خداوند متعال در ائمّه علیهم السلام است; بلکه بایستی حرف «در» نیز حذف شود; یعنی خودشان و وجودشان معرفت خداوند متعال است. ائمّه علیهم السلام چنان خدا را شناخته اند که غیر خدا در وجودشان نیست.

در روایتی آمده است که حضرت سیّدالشهداء سلام اللّه علیه فرمودند:

أیّها الناس! إنّ اللّه جل ذکره ما خلق العباد إلاّ لیعرفوه فإذا عرفوه عبدوه، فإذا عبدوه استغنوا بعبادته عن عبادة ما سواه.

فقال له رجل: یابن رسول اللّه! بأبی أنت واُمّی! فما معرفة اللّه؟

قال: معرفة أهل کلّ زمان إمامهم الّذی یجب علیهم طاعته;1

ای مردم! به راستی خداوند متعال مردم را نیافرید مگر او را بشناسند. پس هر گاه او را بشناسند، عبادتش کنند و آن گاه که عبادتش کردند از عبادت غیر او بی نیاز می گردند.